گرید یا رتبه بندی شرکت ها + مدارک، شرایط و مراحل سامانه ساجات

• آموزشی
• آذر ۱۴, ۱۴۰۲

رتبه بندی شرکت ها (اخذ گرید) مهم‌ترین اقدامی است که تمام کسب و کارها و شرکت‌های تازه تاسیس یا باسابقه، باید برای اعتباربخشی به فعالیت‌‌های خود انجام دهند. این کار فواید زیادی برای شرکت‌ها به همراه دارد و برای ارتقاء، رشد و حضور در پروژه‌های کلان الزامی به نظر می‌رسد. در واقع رتبه بندی باعث می‌شود که مدیران بتوانند جایگاه قانونی و تخصصی شرکت خود در زمینه کاری مورد نظر را متوجه شده و با نقاط ضعف و قوتشان آشنا شوند.

ما در این مطلب تصمیم داریم شما را به طور کامل با رتبه بندی شرکت ها، شرایط و مدارک لازم آشنا کنیم و مراحل انجام این کار در سامانه ساجات را به شما عزیزان آموزش دهیم. همچنین جدیدترین تغییرات در خصوص رتبه بندی شرکت های دانش بنیان و هزینه‌های اخذ گرید را به شما ارائه خواهیم داد. همراه ما باشید! اگر نمیدانید شرکت دانش بنیان چیست حتما مقالات مرتبط را بخوانید.

منظور از رتبه بندی شرکت ها چیست؟

سازمان برنامه و بودجه کشور (سازمان مدیریت و برنامه ریزی)، برای اینکه صلاحیت فنی، مالی و توانمندی‌های اجرایی هر شرکت را به صورت دقیق تعیین کند، معیاری استاندارد به نام رتبه بندی شرکت (Grade) را به وجود آورده است. در واقع تمام کسب و کارها و شرکت‌های بزرگ و کوچک، با استفاده از این معیار، ارزش‌گذاری و طبقه‌بندی می‎شوند. یک شرکت بعد از رتبه بندی، دارای گواهینامه صلاحیت و اعتبار رسمی شده و جایگاه خود را در صنف مربوطه پیدا می‌کند. به همین دلیل تمام شرکت‌ها باید بعد از ثبت شدن، برای انجام رتبه بندی اقدام کنند.

گرید هر شرکت با توجه به فاکتورهای مشخصی از جمله تجربیات و سوابق کاری، تعداد کارکنان متخصص و امتیاز مدارک تحصیلی و بیمه هرکدام، توانمندی‌های مالی و اقتصادی (بر اساس اظهارنامه مالیاتی)، توان فنی و علمی و… تعیین خواهد شد. در نهایت رتبه به دست آمده (که معمولاً به صورت اعداد ۱ تا ۵ تعریف می‌شود که رتبه ۱ بالاترین و رتبه ۵ پایین‌ترین سطح است) به مدیر عامل نشان می‌دهد که شرکت در چه وضعیتی قرار دارد و فضای کافی برای رقابت و تلاش برای کسب گرید بالاتر، فراهم خواهد شد.

رتبه بندی شرکت ها چه فوایدی دارد؟

همانطور که در بخش‌های قبلی هم اشاره کردیم، اولین و مهمترین مزیت رتبه بندی شرکت ها این است که مدیران را از وضعیت کلی شرکتشان آگاه می‌کند. به این ترتیب آن‌ها می‌‌توانند با شناسایی نقاط ضعف و قدرت خود، یک نقشه راه استاندارد و هدفمند ایجاد کرده و در مسیر پیشرفت و ارتقاء رتبه خود تلاش کنند. سایر مزیت‌هایی که رتبه بندی یک شرکت به دنبال دارد عبارتند از:

• امکان همکاری و عقد قراردادهای بین‌المللی با شرکت‌های خارجی
• امکان شرکت کردن در مناقصات و مزایده‌های دولتی و خصوصی مختلف (پیش‌نیاز اصلی مناقصات)
• امکان همکاری با بخش‌های دولتی و بهره‌مندی از حمایت و تسهیلات آن‌ها
• جلب اعتماد سرمایه‌گذاران و کارفرمایان به دلیل تایید صلاحیت توسط سازمان برنامه و بودجه
• شناسایی فرصت‌ها و نقاط تهدید در بازار رقابتی
• برنامه‌ریزی دقیق و تعیین هدف برای توسعه شرکت
• دریافت دید کلی برای تدوین استراتژی‌های تبلیغاتی و برندینگ مناسب
• و غیره

انواع رتبه بندی شرکت

رتبه بندی انواع مختلفی دارد و هر شرکت باید با توجه به موضوع فعالیت مندرج در اساسنامه و نوع رتبه بندی خود، برای اخذ گرید مناسب اقدام نماید. به این ترتیب اگر شرایط لازم را داشته باشد، می‌تواند در دوره‌های بعدی گرید خود را افزایش دهد. سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور (سازمان برنامه و بودجه)، ۵ دسته بندی اصلی و مختلف را برای رتبه بندی شرکت ها در نظر گرفته است که به شرح زیر هستند:

1. رتبه بندی شرکت‌های مشاور: ویژه شرکت‌هایی که در زمینه طراحی، مطالعات، نظارت و مشاوره پروژه‌ها فعالیت می‌کنند (از رتبه ۱ تا ۳).
2. رتبه بندی شرکت‌های پیمانکار: ویژه شرکت‌های اجرایی در ۱۱ رشته مختلف مانند ابنیه و ساختمان، راه و ترابری، تاسیسات و تجهیزات، نفت و گاز، آب، نیرو و غیره (از رتبه ۱ تا ۵).
3. رتبه بندی شرکت‌های انفورماتیک: ویژه شرکت‌های فعال در حوزه فناوری اطلاعات، نرم‌افزار، شبکه و سخت‌افزار که از طریق شورای عالی انفورماتیک ارزیابی می‌شوند (از رتبه ۱ تا ۷).
4. رتبه بندی شرکت‌های مدیریت طرح (MC): ویژه شرکت‌هایی که مدیریت، برنامه‌ریزی و هماهنگی کلان پروژه‌ها را بر عهده می‌گیرند.
5. رتبه بندی شرکت‌های طرح و ساخت (EPC – صنعتی و غیرصنعتی): ویژه شرکت‌هایی که به صورت توأمان مسئولیت طراحی، تامین تجهیزات و ساخت پروژه‌ها را انجام می‌دهند.

شرکت شما در هر کدام از دسته‌های بالا که قرار بگیرد، بر اساس آیین‌نامه اختصاصی همان رشته رتبه بندی شده و گرید خاصی را دریافت خواهد کرد.

انواع رتبه بندی شرکت های دانش بنیان (آیین نامه قدیم و جدید)

رتبه بندی شرکت های دانش بنیان با سایر شرکت ها متفاوت است و توسط کارگزاران معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری انجام می‌شود. در نظام قدیم ارزیابی، این شرکت‌ها به طور کلی به دو دسته شرکت‌های نوپا و شرکت‌های تولیدی تقسیم بندی می‌شدند که هر کدام از این دو هم خود شامل سه درجه مختلف نوع ۱، نوع ۲ و نوع ۳ (مستعد دانش‌بنیان) بودند.

اما بر اساس آیین‌نامه جدید ارزیابی شرکت‌های دانش‌بنیان، دسته‌بندی نوع ۱ و ۲ حذف شده و شرکت‌های دانش‌بنیان بر اساس میزان فروش، سطح فناوری و بلوغ اقتصادی در ۳ دسته جدید رتبه‌بندی می‌شوند:

• شرکت دانش بنیان نوپا: شرکت‌هایی که به تازگی وارد زیست‌بوم فناوری شده‌اند، حداقل نمونه آزمایشگاهی محصول با فناوری بالا را تولید کرده‌اند اما هنوز به بلوغ اقتصادی و سقف درآمدی بالا نرسیده‌اند.
• شرکت دانش بنیان نوآور: شرکت‌هایی که به بلوغ مالی و اقتصادی رسیده‌اند، محصول دانش‌بنیان تولید می‌کنند، اما سهم فروش کالاهای دانش‌بنیان آن‌ها نسبت به کل درآمد شرکت، در سطح متوسطی قرار دارد یا در صنایع بالغ فعالیت می‌کنند.
• شرکت دانش بنیان فناور: بالاترین سطح رتبه‌بندی در نظام جدید است که به شرکت‌های بالغ با گردش مالی قابل توجه، فعالیت متمرکز در تحقیق و توسعه (R&D) و سهم بالای درآمد ناشی از فروش مستقیم محصولات یا خدمات دانش‌بنیان تعلق می‌گیرد.

معیاری که در کشور ما برای درجه بندی و تعیین سطح این شرکت‌ها در نظر گرفته شده است، براساس عوامل زیر خواهد بود:

• سرعت رشد درآمدهای عملیاتی شرکت و سهم فروش دانش‌بنیان در اظهارنامه مالیاتی
• همکاری با موسسات آموزشی، دانشگاه‌ها و سازمان‌های تحقیقاتی و هزینه کرد در بخش تحقیق و توسعه (R&D)
• میزان استفاده از دانش فنی پیچیده و فناوری برتر برای رفع مسائل مختلف کشور
• گرید پیشرفت تکنولوژیک شرکت، نوآوری فناورانه و تعداد نیروی انسانی متخصص بیمه شده

لازم به ذکر است که در اکثر مواقع، ثبت شرکت دانش بنیان با رتبه بالاتر می‌تواند به شرکت‌ها کمک کند تا از حمایت‌های دولتی، معافیت‌های مالیاتی و گمرکی و تسهیلات صندوق نوآوری و شکوفایی بیشتری بهره‌مند شوند. به همین دلیل است که اکثر این شرکت‌ها تلاش می‌کنند تا رتبه سالیانه خود را افزایش دهند و بتوانند از حمایت‌های مختلف دولت برای پیشرفت خود کمک بگیرند.

شرایط لازم برای رتبه بندی یک شرکت

شرکت‌ها باید برای اخذ رتبه، به شرایط خاصی توجه داشته باشند. در صورتی که این شرایط به درستی رعایت نشده باشند، امکان تعیین گرید شرکت مربوطه در سامانه ساجات وجود نخواهد داشت. اما سوال اینجاست که برای رتبه بندی شرکت ها چه شرایطی لازم است؟ در اینجا به ضوابط و شرایط عمومی این کار اشاره خواهیم کرد:

• شرکت مورد نظر باید به صورت قانونی در اداره ثبت شرکت‌ها به ثبت رسیده باشد و دارای شناسه ملی فعال باشد.
• برخورداری از گواهی عدم سوء پیشینه کیفری برای تمام مدیران شرکت الزامی است.
• مدیران و امتیازآوران شرکت به هیچ عنوان نباید کارمند دولت باشند یا در مشاغل دولتی در حال فعالیت باشند (ممنوعیت قانون منع مداخله کارکنان دولت).
• وجود سوابق کاری مفید و مرتبط با زمینه فعالیت شرکت (همراه با سابقه پرداخت بیمه) برای مدیران و افراد امتیازآور ضروری است.
• باید یک حساب کاربری معتبر در سامانه ساجات ایجاد شده باشد.
• باید نیروی کار متخصص و دارای مدارک تحصیلی دانشگاهی مرتبط در شرکت مورد نظر مشغول به کار باشد.

این موارد، ضوابط عمومی رتبه بندی شرکت ها بودند و ممکن است هر شرکت بسته به زمینه فعالیت و پایه درخواستی خود، به شرایط اختصاصی دیگری هم نیاز داشته باشد. مثلا در مورد شرکت‌های پیمانکاری (برای اخذ پایه ۵)، لازم است که دو سوم اعضای هیئت مدیره از مدرک کارشناسی و بالاتر در یکی از رشته‌های مورد تایید سازمان برخوردار باشند. همچنین یکی از اعضای هیئت مدیره، حداقل ۷ سال سابقه بیمه مفید و مرتبط (یا دو نفر با سابقه ۳ الی ۴ سال بر اساس جدول امتیازات) داشته باشد.

مدارک لازم برای رتبه بندی یک شرکت

یکی از مهمترین مراحل رتبه بندی شرکت ها، آماده کردن مدارک مورد نیاز و بارگذاری دقیق آن‌ها برای انجام این کار است. چنانچه هرگونه نقصی یا مغایرتی در مدارک لازم وجود داشته باشد، پرونده شرکت رد شده و با مشکلات زیادی در زمینه رتبه بندی مواجه خواهد شد. مهم‌ترین مدارکی که باید برای رتبه بندی آماده کنید عبارتند از:

• اصل و کپی مدارک شناسایی (کارت ملی و تمام صفحات شناسنامه) و کارت پایان خدمت تمام اعضای هیئت مدیره و سهامداران
• مدارک تحصیلی (گواهی موقت یا دانشنامه) تمام سهامداران، اعضای هیئت مدیره و پرسنل امتیازآور
• اساسنامه، آگهی تاسیس شرکت، اظهارنامه ثبتی، شماره کد اقتصادی و سایر اسناد ثبتی مربوط به شرکت
• یک نسخه از آخرین صورتجلسات و تغییرات شرکت که در روزنامه‌ رسمی چاپ شده باشد
• مدرک مربوط به مفاصا حساب بیمه و آخرین لیست بیمه تامین اجتماعی شرکت
• گواهی عدم سوء پیشینه اعضای هیئت مدیره
• سوابق بیمه اعضای هیئت مدیره و افراد امتیازآور به همراه گواهی‌های اشتغال به کار از شرکت‌های قبلی
• آخرین اظهارنامه مالیاتی تایید شده توسط سازمان امور مالیاتی (به ویژه برای رتبه‌های ۱ تا ۴)

مراحل رتبه بندی شرکت ها

حال که با تمام مدارک و شرایط لازم برای رتبه بندی یک شرکت آشنا شدید، نوبت به معرفی مراحل انجام این کار می‎رسد. برای رتبه بندی شرکت باید به سامانه ساجات به نشانی اینترنتی sajat.mporg.ir وارد شوید.

سامانه ساجات یا همان «سامانه جامع هوشمند تشخیص صلاحیت عوامل نظام فنی و اجرایی»، در سال ۱۳۸۸ تاسیس شد. این سامانه زیر نظر سازمان برنامه و بودجه کشور فعالیت می‌کند و همه شرکت‌ها (پیمانکاری، مشاور، انفورماتیک و…) می‌توانند برای اخذ و تمدید گرید، از طریق آن اقدام کنند.

شما باید بعد از ورود به این سامانه، مراحل زیر را به ترتیب دنبال کنید:

1. ابتدا به قسمت اصلی سایت ساجات رفته و سپس گزینه «پنجره ملی خدمات دولت هوشمند» را جهت احراز هویت انتخاب کنید.
2. اگر قبلا در این سامانه حساب کاربری ایجاد کرده‌اید، نام کاربری و پسورد خود را وارد کرده و روی دکمه ورود کلیک کنید. در غیر اینصورت، روی ثبت نام کلیک نمایید.
3. هم اکنون باید شماره تلفن همراه مدیر عامل شرکت (که به نام شخص مدیرعامل است) را در قسمت تلفن همراه وارد کرده و گزینه ارسال رمز یکبار مصرف را بزنید. در این لحظه یک کد یکبار مصرف به شماره وارد شده ارسال می‌شود.
4. حالا باید این کد یکبار مصرف ۵ رقمی را در قسمت مشخص شده وارد نمایید.
5. هم اکنون شما به صفحه‌ای هدایت می‌شوید که از شما، کد شناسه ملی شرکت را می‌خواهد. بعد از وارد کردن این کد، روی دکمه ثبت اطلاعات کلیک کنید.
6. در این مرحله اگر یک پست الکترونیکی با دامنه ir@ دارید، آن را وارد کنید. در غیر اینصورت باز هم به بخش خدمات دولت هوشمند سایت رفته و از قسمت ایمیل ملی ایران، یک پست الکترونیکی بسازید.
7. سپس سازمان برنامه و بودجه کشور را از قسمت سامانه ملی و استانی انتخاب کنید. حالا روی ورود به سامانه جامع تشخیص صلاحیت عوامل نظام فنی و اجرایی کلیک کنید. با این کار، به فرم ثبت نام اولیه سامانه ساجات دسترسی پیدا می‌کنید.
8. حالا باید تمام اطلاعاتی که در این فرم از شما خواسته شده را با دقت پر کرده و دکمه ثبت را بزنید.
9. بعد از انجام این مراحل و بررسی اولیه، نام کاربری و پسورد اختصاصی شما به پست الکترونیکی که ایجاد کردید ارسال خواهد شد. شما با استفاده از این اطلاعات می‌توانید به حساب کاربریتان در سامانه ساجات وارد شوید.
10. در این مرحله می‌توانید مدارک شرکت، اطلاعات هیئت مدیره، سوابق بیمه و قراردادها را بارگذاری کرده و پرونده خود را برای بررسی کارشناسان و اخذ رتبه بندی شرکت ارسال کنید.

هزینه رتبه بندی شرکت ها چقدر است؟

یکی از سوالات پرتکرار مدیران کسب‌وکارها این است که هزینه اخذ گرید و رتبه بندی شرکت چقدر تمام می‌شود؟ در پاسخ باید گفت که هزینه ثابتی برای تمام شرکت‌ها وجود ندارد و مبلغ نهایی بر اساس فاکتورهای متعددی محاسبه می‌شود که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از:

• نوع رتبه درخواستی: هزینه رتبه بندی پیمانکاری با رتبه مشاور، انفورماتیک یا دانش بنیان متفاوت است.
• پایه (گرید) مورد نظر: اخذ گرید ۵ به دلیل عدم نیاز به قراردادهای سنگین و گردش مالی بالا، هزینه بسیار کمتری نسبت به اخذ یا ارتقاء به گرید ۱ تا ۴ دارد.
• تعداد رشته‌ها: برخی شرکت‌ها به صورت همزمان برای دو رشته (مثلاً ابنیه و تاسیسات) اقدام می‌کنند که باعث افزایش هزینه‌ها می‌شود.
• وضعیت فعلی مدارک و امتیازآوران شرکت: اگر اعضای هیئت مدیره شرکت خودشان امتیاز مدرک تحصیلی و سابقه بیمه لازم را داشته باشند، هزینه شما صرفاً محدود به تعرفه‌های دولتی، استعلام‌ها و کارمزد تشکیل پرونده در سامانه ساجات خواهد بود.

استعلام رتبه بندی شرکت

یکی از مهم‌ترین چالش‌ها و دغدغه‌هایی که اکثر افراد در زمان رتبه بندی شرکت خود با آن مواجه می‌شوند، مربوط به استعلام رتبه بندی شرکت و بررسی اصالت گواهینامه‌ها است. کسانی که از طریق سامانه ساجات برای رتبه بندی شرکت خود درخواست داده‌اند یا کارفرمایانی که می‌خواهند صلاحیت یک شرکت را بسنجند، می‌خواهند بدانند که وضعیت گرید شرکت در چه حالتی قرار دارد.

با توجه به اهمیت این موضوع، ما در اینجا مراحل استعلام رتبه بندی شرکت ها را به شما عزیزان آموزش می‌دهیم:

1. در مرحله اول باید به سامانه ساجار یا همان «سامانه اطلاعات عوامل نظام فنی و اجرایی کشور» وارد شوید. برای این کار کافیست آدرس اینترنتی sajar.mporg.ir (یا بخش مربوطه در سایت mporg.ir) را در مرورگرتان وارد کنید.
2. در بخش «گواهینامه‌های صلاحیت»، می‌توانید بر اساس نوع شرکت (پیمانکاران، مشاوران یا شرکت‌های انفورماتیک) فیلتر مورد نظر را انتخاب کرده و نام شرکت یا شناسه ملی آن را وارد و گزینه جستجو را انتخاب نمایید.
3. در این مرحله، اطلاعات کامل شرکت، رشته فعالیت، پایه (گرید) اخذ شده و تاریخ اعتبار گواهینامه به شما نمایش داده می شود.

شما همچنین می‌توانید از طریق پنل کاربری خود در سامانه ساجات، وضعیت لحظه‌ای بررسی پرونده و نواقص احتمالی اعلام شده توسط کارشناسان را مشاهده و پیگیری کنید.

سخن نهایی

در این مطلب سعی کردیم شما را با رتبه بندی شرکت ها آشنا کرده و شرایط، مدارک، هزینه‌ها و مراحل انجام این کار را توضیح دهیم. همانطور که متوجه شدید، رتبه بندی امری ضروری و مهم برای تمام شرکت‌ها، چه دانش بنیان و چه شرکت‌های پیمانکاری، مشاور و انفورماتیک است. با این کار، شرکت مورد نظر از نظر قانونی دارای ارزش و اعتبار می‌شود و مدیران می‌توانند نقاط قوت یا مشکلات شرکت خود را کشف کنند. در نهایت، امکان شرکت در مناقصات کلان، شناسایی رقبا و تلاش برای پیشی گرفتن از آن‌ها هم فراهم خواهد شد.

رتبه بندی باعث شده رقابت در حوزه‌های گوناگون معنا داشته باشد و هر شرکت تلاش کند رتبه خود را افزایش دهد. به این ترتیب، در نهایت شاهد محصولات و خدمات بهتر و باکیفیت‌تر در بازار هستیم.

برخی از سوالات متداول

در اینجا به برخی از رایج‌ترین سوالات متداول در مورد رتبه بندی شرکت ها پاسخ خواهیم داد.

سامانه رتبه بندی شرکت ها چیست؟

تمام شرکت‌های پیمانکاری، مشاور و انفورماتیک باید برای اخذ رتبه بندی به سامانه ساجات با آدرس اینترنتی sajat.mporg.ir مراجعه کنند. همچنین متقاضیان رتبه بندی دانش بنیان باید از طریق سامانه reg.daneshbonyan.ir اقدام نمایند.

مراحل رتبه بندی یک شرکت به چه صورت است؟

برای رتبه بندی یک شرکت، ابتدا باید در پنجره ملی خدمات دولت هوشمند احراز هویت کرده و در سامانه ساجات ثبت نام کنید. سپس با وارد کردن نام کاربری و پسوردتان، مدارک ثبتی، سوابق بیمه، مدارک تحصیلی امتیازآوران و اظهارنامه مالیاتی را بارگذاری نمایید تا پرونده توسط سازمان برنامه و بودجه بررسی شود. جزییات کامل این کار را در متن مقاله توضیح داده‌ایم.

مدت اعتبار گواهینامه رتبه بندی شرکت ها چقدر است؟

مدت اعتبار گواهینامه صلاحیت (گرید) شرکت‌های پیمانکاری و مشاور معمولاً ۴ سال (بر اساس آخرین بخشنامه‌های سامانه ساجات) و برای شرکت‌های انفورماتیک و دانش‌بنیان معمولاً ۲ الی ۳ سال است که پس از اتمام این دوره، شرکت باید برای تمدید یا ارتقاء رتبه خود اقدام کند.

تفاوت گرید ۱ و گرید ۵ در رتبه بندی شرکت ها چیست؟

در نظام رتبه بندی شرکت های پیمانکاری، عدد ۵ نشان‌دهنده پایین‌ترین رتبه (مناسب برای شرکت‌های تازه تاسیس بدون سابقه قراردادهای اجرایی سنگین) و عدد ۱ نشان‌دهنده بالاترین رتبه و صلاحیت شرکت برای حضور در بزرگ‌ترین مناقصات ملی و بین‌المللی است.