رتبه بندی شرکت

• آموزشی
• آذر ۱۴, ۱۴۰۲

رتبه بندی شرکت یکی از ضروری‌ترین اقداماتی است که هر کسب‌وکار تازه‌تأسیس، به‌ویژه شرکت‌های مشاور، پیمانکار و دانش‌بنیان، باید در همان سال‌های نخست فعالیت خود انجام دهد. این فرآیند نه‌تنها صلاحیت فنی و مالی شرکت را به‌صورت رسمی تأیید می‌کند، بلکه دروازه ورود به مناقصات دولتی، قراردادهای بزرگ و همکاری‌های بین‌المللی را باز می‌کند.

در این مطلب، رتبه بندی شرکت ها را از صفر تا صد بررسی می‌کنیم: گرید شرکت چیست، چه شرایط و مدارکی لازم است، مراحل ثبت‌نام در سامانه ساجات چگونه است، هزینه و اعتبار گرید چقدر است و چطور می‌توان رتبه شرکت را ارتقا داد. اگر پیش‌تر نمی‌دانستید شرکت دانش بنیان چیست، پیشنهاد می‌کنیم پیش از ادامه، آن مطلب را هم مطالعه کنید.

رتبه بندی شرکت چیست؟

سازمان برنامه و بودجه کشور (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی سابق) برای سنجش صلاحیت و توانمندی هر شرکت، معیاری تحت عنوان رتبه بندی وضع کرده است. با این معیار، تمام شرکت‌های مشاور، پیمانکار، انفورماتیک و طرح و ساخت، صرف‌نظر از اندازه‌شان، ارزیابی و طبقه‌بندی می‌شوند.

خروجی این ارزیابی، صدور گواهی صلاحیت است که جایگاه رسمی شرکت را در بازار کار مشخص می‌کند و شرط ورود به بسیاری از مناقصات و پروژه‌های دولتی محسوب می‌شود.

گرید شرکت چیست؟

گرید شرکت همان عدد یا سطحی است که پس از فرآیند رتبه‌بندی به شرکت اختصاص می‌یابد و میزان تجربه کاری، تعداد و کارایی کارکنان، توان مالی و اقتصادی، و ظرفیت فنی و علمی آن را نشان می‌دهد. به بیان ساده، «رتبه‌بندی» نام فرآیند ارزیابی است و «گرید» نتیجه و خروجی آن فرآیند.

گرید شرکت‌ها معمولاً در قالب پنج پایه تعریف می‌شود؛ پایه یک بالاترین سطح صلاحیت و پایه پنج پایین‌ترین سطح است. اغلب شرکت‌های تازه‌وارد به این نظام، در ابتدا با پایه پنج شروع می‌کنند و با کسب سابقه پروژه، نیروی متخصص و امتیازات فنی بیشتر، می‌توانند برای ارتقای گرید خود اقدام کنند.

چرا رتبه بندی شرکت ها در ایران اهمیت دارد؟

در نظام فنی و اجرایی ایران، بسیاری از قراردادهای دولتی و پروژه‌های بالای سقف معاملات جزئی، تنها به شرکت‌های دارای رتبه معتبر واگذار می‌شود. به همین دلیل رتبه بندی شرکت ها در ایران صرفاً یک مزیت رقابتی نیست، بلکه در بسیاری از حوزه‌ها پیش‌نیاز قانونی فعالیت محسوب می‌شود. این سازوکار با هدف افزایش شفافیت، جلوگیری از واگذاری کار به پیمانکاران فاقد صلاحیت، و صرفه‌جویی در هزینه‌های عمومی کشور طراحی شده است.

مزایای دریافت گرید برای شرکت‌ها

دریافت رتبه، فراتر از یک الزام اداری، برای مدیران کسب‌وکار مزایای عملی متعددی دارد:

• امکان شرکت در انواع مناقصات دولتی و خصوصی
• امکان همکاری با شرکت‌ها و سازمان‌های خارجی
• بهره‌مندی از حمایت‌های بخش‌های دولتی
• شفاف‌تر شدن جایگاه رقابتی شرکت در بازار کاری خود
• شناسایی نقاط قوت و ضعف و نقشه‌راه مشخص برای رشد
• امکان تدوین استراتژی‌های تبلیغاتی و بازاریابی دقیق‌تر
• افزایش اعتماد کارفرمایان و سرمایه‌گذاران بالقوه
• امکان افزایش سقف قراردادهای قابل انعقاد با رشد گرید

انواع رتبه بندی شرکت

سازمان برنامه و بودجه کشور، پنج دسته‌بندی اصلی برای رتبه بندی شرکت ها در نظر گرفته است:

1. رتبه‌بندی شرکت‌های مشاور
2. رتبه‌بندی شرکت‌های پیمانکار
3. رتبه‌بندی شرکت‌های انفورماتیک
4. رتبه‌بندی شرکت‌های مدیریت طرح
5. رتبه‌بندی شرکت‌های طرح و ساخت (صنعتی و غیرصنعتی)

شرکت شما بسته به زمینه فعالیت، در یکی از این دسته‌ها ارزیابی و برای آن گرید مشخصی صادر می‌شود. توجه داشته باشید که مدت اعتبار و شرایط تمدید در هر دسته می‌تواند اندکی متفاوت باشد؛ برای نمونه، رتبه شرکت‌های انفورماتیک معمولاً هرساله نیازمند بازبینی اظهارنامه مالیاتی است.

انواع رتبه بندی شرکت های دانش بنیان

رتبه بندی شرکت های دانش بنیان با سایر شرکت‌ها تفاوت دارد. این شرکت‌ها در کلی‌ترین تقسیم‌بندی به دو گروه شرکت‌های نوپا و شرکت‌های تولیدی تقسیم می‌شوند که هرکدام شامل سه درجه نوع ۱، نوع ۲ و نوع ۳ هستند.

معیارهای اصلی درجه‌بندی این شرکت‌ها عبارت‌اند از:

• سرعت رشد درآمد شرکت
• میزان همکاری با موسسات آموزشی و سازمان‌های تحقیقاتی
• میزان به‌کارگیری دانش و فناوری برای حل مسائل واقعی بازار
• سطح پیشرفت تکنولوژیک و نوآوری فناورانه شرکت

لازم به ذکر است که در اکثر مواقع، ثبت شرکت دانش بنیان با رتبه بالاتر می‌توانند از حمایت‌های دولتی بیشتری بهره‌مند شوند. به همین دلیل است که اکثر این شرکت‌ها تلاش می‌کنند تا رتبه سالیانه خود را افزایش دهند و بتوانند از حمایت‌های مختلف دولت برای پیشرفت خود کمک بگیرند.

شرایط گرفتن گرید شرکت

پیش از اقدام برای رتبه‌بندی، لازم است شرایط زیر رعایت شده باشد؛ در غیر این صورت، امکان صدور گرید برای شرکت وجود نخواهد داشت:

• ثبت رسمی شرکت در اداره ثبت شرکت‌ها
• داشتن گواهی عدم سوء پیشینه برای اعضای هیئت‌مدیره و مدیرعامل
• عدم اشتغال مدیران در مشاغل دولتی همزمان با مدیریت شرکت
• داشتن سوابق کاری مرتبط با زمینه فعالیت شرکت برای مدیران
• ایجاد حساب کاربری در سامانه ساجات
• به‌کارگیری نیروی متخصص و امتیازآور در حوزه فعالیت شرکت

این شرایط، ضوابط عمومی رتبه‌بندی هستند؛ هر رشته ممکن است شرایط اختصاصی هم داشته باشد. برای نمونه در شرکت‌های پیمانکاری، دو سوم اعضای هیئت‌مدیره باید مدرک کارشناسی یا بالاتر در رشته‌های مورد تأیید سازمان داشته باشند و دست‌کم یکی از اعضا باید هفت سال سابقه بیمه مفید داشته باشد.

مدارک لازم برای رتبه بندی شرکت

آماده‌سازی دقیق مدارک، یکی از حساس‌ترین مراحل رتبه بندی شرکت ها است؛ کوچک‌ترین نقص در مدارک می‌تواند روند بررسی پرونده را طولانی کند. مدارک لازم جهت رتبه بندی شرکت عبارت‌اند از:

• اصل و کپی مدارک شناسایی تمام اعضای هیئت‌مدیره و سهامداران
• مدارک تحصیلی سهامداران و اعضای هیئت‌مدیره
• اساسنامه، آگهی تأسیس، شماره کد اقتصادی و سایر اسناد رسمی شرکت
• آخرین نسخه روزنامه رسمی تغییرات شرکت
• مفاصاحساب بیمه
• گواهی عدم سوء پیشینه
• سوابق بیمه اعضای هیئت‌مدیره و نیروهای امتیازآور
• اظهارنامه مالیاتی و در برخی رشته‌ها، گزارش حسابرسی

مراحل ثبت نام رتبه بندی شرکت در سامانه ساجات

تمام مراحل رتبه بندی شرکت از طریق سامانه ساجات (سامانه جامع هوشمند تشخیص صلاحیت عوامل نظام فنی و اجرایی) به نشانی sajat.mporg.ir انجام می‌شود. این سامانه زیر نظر سازمان برنامه و بودجه کشور فعالیت می‌کند. مراحل کار به‌طور خلاصه چنین است:

1. ورود به پنجره ملی خدمات دولت هوشمند از طریق سایت ساجات
2. ثبت‌نام یا ورود با نام کاربری و رمز عبور موجود
3. وارد کردن شماره همراه مدیرعامل و دریافت رمز یک‌بار مصرف
4. وارد کردن کد پنج‌رقمی ارسال‌شده
5. ثبت شناسه ملی شرکت و ذخیره اطلاعات
6. ثبت یک پست الکترونیکی با دامنه ir@ (یا ساخت آن از طریق ایمیل ملی ایران)
7. انتخاب سازمان برنامه و بودجه کشور از بخش سامانه‌های ملی و استانی، و ورود به سامانه ساجات
8. تکمیل فرم ثبت‌نام و بارگذاری مدارک
9. دریافت نام کاربری و رمز عبور نهایی از طریق پست الکترونیکی ثبت‌شده
10. ورود به حساب کاربری و ثبت درخواست رسمی رتبه‌بندی شرکت

پس از ثبت درخواست، پرونده شرکت میان کارشناسان سازمان بررسی می‌شود و در صورت نیاز، رفع نقص از متقاضی خواسته خواهد شد.

هزینه رتبه بندی شرکت چقدر است؟

برخلاف تصور رایج، هزینه رتبه بندی شرکت یک عدد ثابت و یکسان برای همه نیست و به دو بخش کلی تقسیم می‌شود:

• هزینه رسمی و دولتی: مربوط به صدور گواهی صلاحیت است که بر اساس پایه درخواستی و رشته فعالیت تعیین می‌شود و باید به حساب خزانه‌داری کل کشور واریز شود. این تعرفه هرساله از سوی سازمان برنامه و بودجه اعلام می‌شود، بنابراین برای دریافت رقم دقیق و به‌روز، بهتر است مستقیماً از طریق سامانه ساجات استعلام بگیرید.
• هزینه‌های جانبی آماده‌سازی: شامل هزینه تهیه و برابر اصل کردن مدارک، انتشار آگهی‌های لازم در روزنامه رسمی، و در صورت تمایل، هزینه مشاوره یا سپردن کار به شرکت‌های متخصص در امور رتبه‌بندی.

به‌طور کلی، هرچه پایه درخواستی بالاتر و پرونده شرکت پیچیده‌تر باشد، مجموع هزینه‌ها نیز افزایش می‌یابد.

مدت اعتبار گرید شرکت و نحوه تمدید آن

گواهی رتبه‌بندی برای همیشه معتبر نیست و بسته به نوع رشته، معمولاً بین یک تا دو سال اعتبار دارد؛ برای نمونه گرید شرکت‌های انفورماتیک عموماً سالانه و گرید شرکت‌های پیمانکاری و مشاور معمولاً هر دو سال یک‌بار نیازمند بازبینی است.

اگر شرکت در طول دوره اعتبار، فعال بوده و پروژه‌های مرتبط با تخصص خود را انجام داده باشد، تمدید گرید با همان نیروهای امتیازآور فعلی نسبتاً ساده خواهد بود. اما اگر شرکت در این مدت راکد مانده یا در حوزه‌ای خارج از تخصص رتبه‌بندی‌شده فعالیت کرده باشد، ممکن است برای تمدید نیاز به معرفی نیروهای امتیازآور جدید داشته باشد.

استعلام رتبه بندی شرکت

پس از ثبت درخواست، بسیاری از متقاضیان می‌خواهند از وضعیت پرونده خود مطلع شوند. برای استعلام رتبه بندی شرکت این مراحل را دنبال کنید:

1. ورود به سامانه ساجار (سامانه اطلاعات عوامل نظام فنی و اجرایی کشور) به نشانی mporg.ir
2. وارد کردن نام کاربری و رمز عبوری که هنگام ثبت درخواست ایجاد کرده‌اید و انتخاب گزینه جستجو
3. مشاهده وضعیت و اطلاعات پرونده شرکت

از همین سامانه می‌توانید برای دریافت اطلاعات شناسه مالیاتی شرکت خود نیز کمک بگیرید.

چگونه گرید شرکت را ارتقا دهیم؟

ارتقا گرید شرکت معمولاً به این عوامل بستگی دارد:

• افزایش ارزش ریالی پروژه‌های تمام‌شده و نیمه‌تمام
• افزودن نیروی فنی و متخصص با سوابق بیمه بیشتر
• ارائه اظهارنامه مالیاتی جدید با درآمد و سابقه فعالیت به‌روزتر
• نداشتن رأی محکومیت یا شکایت مؤثر در پرونده شرکت

شرکت‌هایی که در طول دوره اعتبار رتبه فعلی خود پروژه‌های بیشتر و بزرگ‌تری انجام داده باشند، شانس بیشتری برای دریافت گرید بالاتر (عددی کوچک‌تر، یعنی نزدیک‌تر به پایه یک) در نوبت بعدی خواهند داشت.

جمع‌بندی

رتبه بندی شرکت ها، چه برای شرکت‌های عادی و چه برای شرکت‌های دانش‌بنیان، اقدامی ضروری برای کسب اعتبار قانونی و رقابتی است. با شناخت دقیق شرایط، مدارک، هزینه و مدت اعتبار گرید، مدیران می‌توانند مسیر روشنی برای اخذ و ارتقای رتبه شرکت خود ترسیم کنند و از مزایای آن، از حضور در مناقصات بزرگ گرفته تا جذب حمایت‌های دولتی، بهره‌مند شوند.

سوالات متداول

گرید شرکت چیست و چه فرقی با رتبه بندی دارد؟

گرید، خروجی عددی فرآیند رتبه‌بندی است؛ یعنی رتبه‌بندی نام کل فرآیند ارزیابی و گرید همان سطح یا پایه‌ای است که در پایان این فرآیند به شرکت اختصاص می‌یابد.

سامانه رتبه بندی شرکت ها چیست؟

تمام شرکت‌ها برای اخذ رتبه، باید به سامانه ساجات به نشانی sajat.mporg.ir مراجعه کنند.

هزینه رتبه بندی شرکت چقدر است؟

هزینه رتبه‌بندی از دو بخش رسمی (تعرفه دولتی متغیر بر اساس پایه و رشته) و هزینه‌های جانبی آماده‌سازی مدارک تشکیل می‌شود و رقم دقیق آن هرساله از سوی سازمان برنامه و بودجه اعلام می‌شود.

گرید شرکت چند سال اعتبار دارد؟

بسته به رشته فعالیت متفاوت است؛ معمولاً بین یک تا دو سال، و پس از آن نیاز به تمدید یا اقدام برای ارتقای رتبه دارد.

مدارک لازم برای رتبه بندی شرکت چیست؟

مدارک هویتی و تحصیلی اعضای هیئت‌مدیره، اساسنامه و آگهی تأسیس، مفاصاحساب بیمه، گواهی عدم سوء پیشینه و سوابق بیمه‌ای از مهم‌ترین مدارک لازم هستند.

مراحل رتبه بندی یک شرکت به چه صورت است؟

باید در سامانه ساجات ثبت‌نام کرده، مدارک لازم را بارگذاری کنید و پس از تأیید کارشناسان، درخواست رتبه‌بندی شرکت خود را ثبت نمایید. جزئیات کامل این مراحل در متن مقاله آمده است.