دانش بنیان حوزه EPC

اگر در صنایع بزرگ مانند نفت، گاز، پتروشیمی، نیروگاه، معدن یا پروژه‌های عمرانی فعالیت دارید، حتماً بارها با واژه EPC و شرکت‌های EPC روبه‌رو شده‌اید. اما واقعاً EPC چیست و مخفف چه کلماتی است؟ پروژه‌های EPC چگونه اجرا می‌شوند و یک شرکت پیمانکاری EPC چطور می‌تواند تاییدیه دانش‌بنیان دریافت کند؟ در این مقاله جامع، علاوه بر بررسی دقیق معنی EPC و سازوکار این شرکت‌ها، به شرایط و ضوابط ثبت شرکت دانش‌بنیان در حوزه EPC می‌پردازیم.

• شرکت های حوزه EPC چیست و EPC مخفف چیست؟
• سه رکن اصلی در پروژه‌های EPC (مهندسی، تدارکات، ساخت)
• شرایط تایید شرکت های دانش بنیان حوزه EPC
• نیازمندی های شرکت های دانش بنیان حوزه EPC
• سوالات متداول درباره EPC

شرکت های حوزه EPC چیست و EPC مخفف چیست؟

در پاسخ به این سوال پرتکرار که «EPC چیست و مخفف چیست؟» باید گفت که واژه EPC مخفف سه کلمه انگلیسی Engineering (مهندسی)، Procurement (تدارکات و تأمین کالا) و Construction (ساخت و اجرا) است. در ادبیات مهندسی و مدیریت پروژه، به قراردادها و پروژه‌هایی که صفر تا صد مراحل طراحی، خرید تجهیزات و ساخت و راه‌اندازی آن‌ها توسط یک مجموعه واحد انجام می‌شود، پروژه‌های EPC گفته می‌شود.

بنابراین پروژه مهندسی، تدارکات و ساخت بصورت مخفف EPC، نوعی قرارداد پیمانکاری کلید در دست (Turnkey) است که به سادگی می‌توان آن را به مهندسی، تأمین کالا و ساخت و اجرا تعبیر کرد. در چنین پروژه‌هایی تمام فعالیت‌های لازم برای اجرای پروژه از مرحله طراحی پایه و تفصیلی مهندسی تا تدارکات کالا و ساخت نهایی بر عهده یک پیمانکار (شرکت EPC) گذاشته می‌شود. پیمانکاران عمومی و پروژه‌های EPC، در همه صنایع بزرگ (نفت و گاز، پتروشیمی، انرژی‌های تجدیدپذیر، فولاد، آب و فاضلاب و مخابرات) و در اندازه‌های متفاوت وجود دارند. این شرکت‌ها در صورت داشتن ضوابط فناورانه می‌توانند تاییدیه دانش بنیان حوزه EPC را از معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری دریافت نمایند.

سه رکن اصلی در پروژه‌های EPC کدام‌اند؟

برای درک بهتر معنی EPC و نحوه فعالیت شرکت‌های پیمانکاری EPC، باید سه بخش تشکیل‌دهنده این واژه را به تفکیک بررسی کنیم:

۱. مهندسی و طراحی (Engineering – E)

اولین گام در هر پروژه EPC، بخش مهندسی است. در این مرحله شرکت EPC تمامی مطالعات امکان‌سنجی، محاسبات فنی، طراحی مفهومی (Conceptual Design)، طراحی پایه (Basic Design) و طراحی تفصیلی (Detailed Engineering) را انجام می‌دهد. خروجی این مرحله نقشه‌های اجرایی، مشخصات فنی تجهیزات و مدارک مهندسی پروژه است.

۲. تدارکات و تأمین تجهیزات (Procurement – P)

پس از مشخص شدن نقشه‌ها و لیست تجهیزات در فاز مهندسی، نوبت به بخش تدارکات یا Procurement می‌رسد. در این فاز، شرکت EPC وظیفه خرید مواد اولیه، سفارش‌گذاری ساخت تجهیزات خاص، بازرسی فنی کالاها، حمل‌ونقل، ترخیص گمرکی و تحویل تجهیزات در محل سایت پروژه را بر عهده دارد.

۳. ساخت، نصب و راه‌اندازی (Construction – C)

آخرین حلقه از پروژه‌های EPC، عملیات ساخت و اجراست. در این مرحله عملیات سیویل (ابنیه و ساختمان)، نصب تجهیزات مکانیکی، برقی و ابزار دقیق، پیش‌راه‌اندازی (Pre-commissioning) و راه‌اندازی نهایی (Commissioning) انجام می‌شود تا پروژه آماده بهره‌برداری به کارفرما تحویل داده شود.

شرایط تایید شرکت های دانش بنیان حوزه EPC

از آنجایی که بسیاری از شرکت‌های EPC در پروژه‌های صنعتی کشور نقش کلیدی و فناورانه ایفا می‌کنند، معاونت علمی ریاست جمهوری سازوکار مشخصی را برای ارزیابی و اعطای مجوز به این شرکت‌ها تعریف کرده است. یک شرکت EPC برای دریافت تاییدیه باید سه معیار اصلی زیر را در پروژه‌ها یا تجهیزات خود احراز کند:

۱. سطح فناوری کالا یا خدمت:

• به سختی قابل کپی‌برداری باشد و دارای پیچیدگی‌های فنی و مهندسی در طراحی یا اجرا باشد.
• نیازمند تحقیق و توسعه (R&D) قابل توجهی توسط تیم مهندسی شرکت باشد.
• منجر به ایجاد خواص یا کارکردهای پیچیده‌ای در محصول، فرآیند یا خط تولید شده باشد.

۲. وضعیت تولید کالا یا خدمات:

کالاها، تجهیزات و خدمات مهندسی شرکت‌های متقاضی دریافت تاییدیه دانش بنیان، باید به مرحله تولید و اجرا رسیده و یا حداقل در حد نمونه آزمایشگاهی و پایلوت صنعتی ساخته شده باشد. همچنین خدمات مهندسی و پیمانکاری که توسط شرکت متقاضی ارائه می‌شود، باید دارای قرارداد رسمی، صورت‌وضعیت تاییدشده و اسناد فروش معتبر باشد.

۳. تسلط بر دانش فنی:

• دانش فنی طراحی و اجرای پروژه عمدتاً به صورت داخلی تحقیق و توسعه یافته باشد.
• یا از طریق مهندسی معکوس و بومی‌سازی دانش فنی روز دنیا تولید و اجرا شده باشد.
• یا در صورتی که دانش فنی اولیه از مجموعه‌های بیرونی کسب شده باشد، شرکت متقاضی در طراحی و اجرای محصول تغییرات اساسی و ارتقای فناورانه ایجاد کرده باشد.

نیازمندی های دانش بنیان حوزه EPC و نحوه ارزیابی پروژه‌ها

شرکت‌های حوزه EPC به صورت پروژه‌ای مورد ارزیابی قرار می‌گیرند؛ به این صورت که هر تعداد پروژه که شرکت متقاضی در آخرین اظهارنامه مالیاتی خود احراز کرده است، به صورت جداگانه توسط کارگزاران ارزیابی بررسی می‌شود. لازم به ذکر است که تیم ارزیابی طبق قانون موظف است، تمام پروژه‌های جاری شرکت متقاضی را نیز ارزیابی کرده و نتایج آن را در گزارش نهایی خود لحاظ نماید.

تیم ارزیابی، هر کدام از پروژه‌های موجود در شرکت متقاضی را به صورت دقیق از مرحله طراحی پایه و تفصیلی (E) تا تأمین و ساخت تجهیزات کلیدی (P) و نصب و راه‌اندازی (C) مورد بررسی قرار می‌دهد تا بخش‌های با تکنولوژی بالا (High-Tech) و یا متوسط رو به بالای آن را شناسایی نماید.

شرکت‌هایی که پروژه‌های مهندسی، پیمانکاری و ساخت EPC انجام می‌دهند، منوط به این‌که حداقل ۱۰ درصد از مبلغ قرارداد پروژه شامل معیارهای کالاها و خدمات دانش‌بنیان (طراحی فرآیند پیچیده یا ساخت تجهیزات کلیدی دانش‌بنیان در دل پروژه) باشد، می‌توانند گرید دانش بنیان تولیدی نوع دو (صنعتی) و یا در نظام جدید رتبه‌بندی معاونت علمی، تاییدیه دانش‌بنیان «نوآور» یا «فناور» را دریافت کنند.

مزایای دانش‌بنیان شدن برای شرکت‌های پیمانکاری EPC چیست؟

• استفاده از ضمانت‌نامه‌های صندوق نوآوری و شکوفایی: شرکت‌های EPC برای شرکت در مناقصات بزرگ نیازمند ضمانت‌نامه‌های سنگین بانکی (شرکت در مناقصه، حسن انجام کار، پیش‌پرداخت) هستند که با دانش‌بنیان شدن می‌توانند این ضمانت‌نامه‌ها را با کارمزد بسیار پایین و وثایق آسان‌تر دریافت کنند.
• بهره‌مندی از اعتبار مالیاتی تحقیق و توسعه و معافیت‌های مالیاتی: معافیت مالیاتی بر روی درآمد حاصل از بخش دانش‌بنیان پروژه‌های EPC.
• امتیاز ویژه در مناقصات دولتی و صنعتی: اولویت واگذاری پروژه‌ها و بهره‌مندی از مزایای قانون جهش تولید دانش‌بنیان در قراردادهای با کارفرمایان بزرگ دولتی و پتروشیمی‌ها.

سوالات متداول درباره شرکت‌های EPC و دانش‌بنیان حوزه EPC

۱. EPC مخفف چیست و به چه معناست؟
EPC مخفف سه واژه Engineering (مهندسی)، Procurement (تدارکات و تأمین کالا) و Construction (ساخت و اجرا) است و به پروژه‌هایی اشاره دارد که تمام مراحل طراحی، خرید و ساخت آن‌ها توسط یک پیمانکار انجام می‌شود.

۲. شرکت EPC چیست؟
شرکت EPC به شرکت‌های مهندسی و پیمانکاری عمومی گفته می‌شود که مسئولیت اجرای کامل یک پروژه صنعتی یا عمرانی را از مرحله طراحی و مهندسی تا خرید تجهیزات، نصب و راه‌اندازی نهایی بر عهده می‌گیرند.

۳. شرط اصلی دانش‌بنیان شدن شرکت‌های حوزه EPC چیست؟
شرکت‌های EPC به صورت پروژه‌ای ارزیابی می‌شوند و برای دریافت تاییدیه دانش‌بنیان، باید حداقل ۱۰ درصد از ارزش پروژه آن‌ها شامل طراحی مهندسی پیشرفته یا ساخت تجهیزات و کالاهای منطبق بر فهرست محصولات دانش‌بنیان باشد.