توجه دولت به رشد اقتصاد شرکت های دانش بنیان
رشد اقتصاد شرکتهای دانشبنیان
چند سالی است که رشد اقتصاد شرکتهای دانشبنیان به صورت ویژه مورد توجه دولتمردان و سیاست‌گذاران کلان کشور قرار گرفته است؛ تا جایی که این شرکتها با ارائه ایده‌های نو و بومیسازی فناوری‌های راهبردی، گام موثری را در توسعه اقتصادی کشور برداشته‌اند و هر روز شاهد رونمایی از ایده‌ها و محصولات برتر از سوی شرکت های دانش بنیان هستیم. همچنین در راستای حمایت دولت از شرکت های دانش بنیان، بنا بر این است که استفاده از ظرفیت این شرکتها به عنوان بازوی مشورتی و اجرایی دستگاههای دولتی و صنایع بزرگ رواج پیدا کند.
در این ارتباط می‌توان یادآور شد که تلاش‌های زیادی در سال‌های اخیر صورت گرفته است؛ از جمله تسریع در روند ارزیابی و اخذ مجوز دانشبنیان بودن شرکتها، اجرایی کردن قوانین مرتبط با معافیت‌های مالیاتی و گمرکی شرکتهای دانشبنیان، تصویب قانون جهش تولید دانشبنیان و پرداخت تسهیلات متنوع توسط صندوق نوآوری و شکوفایی. اما دستیابی به چشم‌اندازی که کشور برای رشد صنایع دانش بنیان و افزایش سهم آنها در تولید ناخالص داخلی (GDP) مشخص کرده، همچنان نیاز به جهش بزرگ و همکاری همه‌جانبه نهادهای اجرایی دارد.
حمایت دولت از شرکت های دانش بنیان؛ از آغاز تا امروز
نگاهی به روند بودجه‌ریزی سنواتی نشان می‌دهد که نگاه ویژه به اقتصاد دانشبنیان از سال‌های گذشته آغاز شده و تا امروز سیر صعودی داشته است. در همین زمینه موید حسینی صدر، مشاور وقت سخنگوی دولت و مشاور وزیر نفت در امور پتروشیمی، در خصوص آغاز موج جدید حمایت دولت از این شرکتها اظهار کرده بود:
“دولت به منظور ایجاد اشتغال پایدار در کشور و رونق اقتصادی، حمایت از شرکتهای دانش بنیان را در دستور کاری خود قرار داده است، به طوریکه در بودجه سال ۹۷ سهم این شرکتها و پروژههای پژوهشی را افزایش داده است.”
او همچنین در خصوص چالش‌های پذیرش فناوری‌های داخلی توسط سازمان‌ها تاکید کرد:
“رویکرد دولت حمایت و استفاده از شرکتها در این حوزه است. اما هنوز بکارگیری از توانمندی این شرکتها در بین دستگاههای دولتی و بخش خصوصی به صورت کامل نهادینه نشده است. متاسفانه برخی از دستگاه‌ها عادت کرده‌اند که در اجرای پروژه‌ها متحمل ریسک نشوند.”
استفاده از شرکتهای دانش بنیان به عنوان بازوی مشورتی
یکی از مهم‌ترین راهکارهای پیوند صنعت و دانشگاه، بهره‌گیری از شرکتهای فناور در تصمیم‌سازی‌های فنی است. مشاور وزیر نفت در امور پتروشیمی در این باره گفت:
“هنوز در کشورمان استفاده از شرکت های دانش بنیان به طور کامل جا نیفتاده است در حالیکه می‌توان از آنها به عنوان بازوی مشورتی و کمک کار فنی استفاده کرد.”
او با بیان اینکه رشد بودجه پژوهشی به ویژه در حوزه شرکتهای دانشبنیان و پارک‌های علم و فناوری قابل ملاحظه است و این رشد بودجه نشان از درک اهمیت موضوع برای دولت دارد، افزود:
“اگرچه بودجه افزایش داده شده اما زمانی می‌توان از این اتفاق خوشحال بود که تمام و کمال نیز تخصیص داده شده و بر نحوه دخل و خرج آن مدیریت و نظارت شود.”
لازم به ذکر است که بر اساس تعریف قانونی، شرکتها و موسسات دانشبنیان، شرکت یا موسسه خصوصی یا تعاونی هستند که به‌منظور هم‌افزایی علم و ثروت، توسعه اقتصاد دانشبنیان، تحقق اهداف علمی و اقتصادی (شامل گسترش و کاربرد اختراع و نوآوری) و همین‌طور تجاری‌سازی نتایج تحقیق و توسعه (شامل طراحی و تولید کالا و خدمات در حوزه فناوری‌های برتر و با ارزش افزوده فراوان به‌ویژه در تولید نرم‌افزارهای مربوط) تشکیل می‌شوند.
جدیدترین برنامه‌های دولت برای رشد اقتصاد دانش بنیان (قانون جهش تولید)
در ادامه سیاست‌های حمایتی دولت و برای رفع دغدغه‌هایی همچون ریسک‌پذیری دستگاههای دولتی و کمبود منابع مالی، در سال‌های اخیر «قانون جهش تولید دانشبنیان» تصویب و اجرایی شده است. این قانون ابزارهای بسیار قدرتمندی را برای رشد اقتصاد شرکتهای دانشبنیان فراهم کرده که مهم‌ترین آنها عبارتند از:
- اعتبار مالیاتی تحقیق و توسعه (R&D): شرکتهای صنعتی و تولیدی بزرگ و همچنین خود شرکتهای دانشبنیان میتوانند هزینه‌های تحقیق و توسعه تاییدشده خود را به عنوان اعتبار مالیاتی از مالیات عملکرد سالیانه خود کسر کنند.
- اعتبار مالیاتی سرمایهگذاری: صنایع و شرکتهای بورسی و غیربورسی در صورت سرمایهگذاری مستقیم یا غیرمستقیم در استارتاپ‌ها و شرکتهای دانشبنیان، تا سقف مشخصی مشمول بخشودگی و اعتبار مالیاتی می‌شوند.
- کاهش ریسک خرید اول (تضمین خرید دولتی): برای حل مشکل عدم ریسک‌پذیری مدیران دولتی در خرید محصولات نوآورانه داخلی، صندوق نوآوری و شکوفایی و معاونت علمی ابزارهایی نظیر «بیمه محصول بار اول» و تضمین کارایی را فعال کرده‌اند.
- تسهیلات لیزینگ و فروش اقساطی محصولات دانشبنیان: خریداران محصولات دانشبنیان میتوانند تا سقف‌های چند ده میلیارد تومانی از تسهیلات لیزینگ با نرخ ترجیحی بهرهمند شوند که این موضوع مستقیماً باعث رشد فروش و اقتصاد شرکتهای فناور می‌شود.
سوالات متداول درباره حمایت دولت از اقتصاد دانش بنیان
مهم‌ترین حمایت‌های مالی دولت از شرکتهای دانش بنیان چیست؟
معافیت از پرداخت مالیات بر درآمد تا ۱۵ سال (متناسب با نوع شرکت و سهم فروش دانشبنیان)، معافیت از حقوق گمرکی برای واردات تجهیزات و مواد اولیه پژوهشی، تسهیلات کم‌بهره صندوق نوآوری و شکوفایی و اعتبار مالیاتی تحقیق و توسعه از مهم‌ترین حمایت‌های مالی دولت هستند.
نقش قانون جهش تولید در رشد اقتصاد شرکت های دانش بنیان چیست؟
قانون جهش تولید دانشبنیان با ایجاد مشوقهای مالیاتی برای صنایع بزرگ، آنها را ترغیب میکند تا به جای واردات، نیازهای فناورانه خود را از طریق قرارداد با شرکتهای دانشبنیان داخلی و سرمایهگذاری در آنها تامین کنند.
چگونه دستگاههای دولتی میتوانند از شرکتهای دانشبنیان به عنوان بازوی مشورتی استفاده کنند؟
دستگاههای اجرایی میتوانند در تدوین اسناد مناقصات، امکانسنجی پروژههای کلان صنعتی، بومیسازی قطعات تحریمی و اجرای طرحهای تحقیق و توسعه، با شرکتهای دانشبنیان تاییدشده توسط معاونت علمی قراردادهای مشاوره و خرید خدمت منعقد کرده و از مشوقهای قانونی آن بهرهمند شوند.