بوم کسب و کار
نقطه شروع هر کسبوکار موفقی، ایدهای است که به ذهن مدیریت آن میرسد! اگر شما هم ایدهای دارید، احتمال آن که بتوانید آن را به یک کسبوکار موفق تبدیل کنید وجود دارد. البته ممکن است ندانید از کجا شروع کنید که بوم کسبوکار به شما کمک زیادی در راهاندازی کسبوکار یا شرکتهای دانش بنیان میکند. بوم کسبوکار در استراتژی درآمدزایی از ایده است که جزئیات مختلفی در اختیار شما قرار میدهد و مسیری که قرار است کسبوکارتان به سمت آن حرکت کند را نشان میدهد. اما بوم مدل کسبوکار (Business Model Canvas) در مفاهیم دانش بنیان چیست و از چه بخشهایی تشکیل شده است؟ در ادامه به بررسی کامل بوم مدل کسبوکار میپردازیم تا بتوانید ایدههایتان را عملی کنید.
بوم مدل کسبوکار چیست؟
بوم مدل کسبوکار (Business Model Canvas) یکی از مفاهیم مهم برای شروع کسبوکار است که در آن جزئیات مختلفی مانند مدل کسبوکار، راههای درآمدزایی، مخاطبان هدف، محصول، هزینهها و… آمده است. همچنین از بخشهای مختلفی تشکیل شده است که برای پروراندن یک ایده تا رسیدن آن به یک کسبوکار موفق باید حتماً تمام بخشهای آن را جدی بگیرید. در تولید محصولات دانش بنیان بوم کسبوکار به شما کمک میکند تا پیشبینی نسبتاً خوبی از ایدهها و بخشهای مختلف آن داشته باشید. همچنین میتوانید با کمک آن، ایده را ارزیابی کنید و ببینید که ارزش سرمایهگذاری دارد یا نه.
با کمک بوم مدل کسبوکار درک بسیار خوبی از عناصر کلیدی کسبوکارتان پیدا میکنید و میتوانید در مورد استراتژیهای قدیمی که منجر به شکست کسبوکارها شده است، اطلاعات خوبی کسب کنید. همچنین بصری بودن آن باعث شده تا همه افراد بهراحتی بتوانند درک خوبی از آن پیدا کنند و ایدههایشان را بهصورت بصری بررسی کنند. البته تفاوتهای زیادی میان بوم مدل کسبوکار، بیزینس پلن و بیزینس مدل وجود دارد که باید ببینید هرکدام چه نقشی در کسبوکارتان ایفا میکند.
مزایای استفاده از بوم کسبوکار
باوجود آن که طرحهای مختلفی از کسبوکار وجود دارد اما بوم کسبوکار محبوبتر است! چند مورد از مهمترین مزایای استفاده از بوم کسبوکار که باعث شده محبوبیت زیادی در میان کاربران داشته باشد، عبارتند از:
· بصری بودن و درک راحت آن
اولین ویژگی بوم بیزنس مدل بصری بودن آن است که درک بسیار خوبی از کسبوکارتان ارائه میکند. در واقع میتوانید تمام بخشهای کسبوکارتان را بهصورت بصری بررسی و درک کامل و راحتی از آن داشته باشید.
· امکان ارائه راحتتر به دیگران
اگر قصد ارائه یا اشتراکگذاری بوم کسبوکار را دارید، بهراحتی این اتفاق ممکن است. برای مثال اگر میخواهید جزئیات کسبوکارتان را با شریک یا همکاران خود به اشتراک بگذارید، با کمک آن میتوانید خیلی راحت اطلاعات انواع مدل کسبوکار را ارائه داده و حتی آن را در اختیار همکاران خود قرار دهید.
· امکان استفاده در تمام کسبوکارها
یکی از مهمترین مزایای استفاده از بوم کسبوکار این است که فرقی نمیکند کسبوکار کوچک یا بزرگی داشته باشید. چرا که استفاده از آن هزینهای ندارد و خودتان هم میتوانید مدل کسبوکارتان را روی بوم پیادهسازی کنید.
· بررسی بخشهای مختلف کسبوکار
بوم مدل کسبوکار بخشهای مختلف کسبوکارتان را بررسی میکند و جزئیات کاملی از آن در اختیارتان قرار میدهد. همچنین ارتباط و تاثیرگذاری بخشهای مختلف را هم نشان میدهد تا درک کاملی از تجارت خود داشته باشید.
· پیشنمایش سریع و کامل از مدل کسبوکار
با طراحی بوم کسبوکار میتوانید در همان نگاه اول دید کاملی از کسبوکارتان داشته باشید البته بدون نمایش جزئیات غیرضروری. در واقع با همان نگاه اول تمام اطلاعات کامل در اختیار شما قرار میگیرد که میتوانید به درک اولیه خوبی از آن پیدا کنید.
باتوجهبه مزایای مدل کسبوکار، اهمیت بسیار زیادی دارد که البته لازم است فرق بیزینس پلن و بیزینس مدل را هم بدانید و از هر دو برای کسبوکارتان استفاده کنید.
بخشهای مختلف بوم مدل کسبوکار
بوم مدل کسبوکار از بخشهای مختلفی تشکیل شده است که هر کدام از آنها اهمیت خاص خود را دارند و البته وجودشان بسیار ضروری است. در این بخش مهمترین بخشهای بوم مدل کسبوکار را به همراه کاربرد و عملکرد آن بررسی میکنیم.
· کانالها (Channels)
کانالها یکی از مهمترین بخشهای بوم کسبوکار است که از آن برای ارتباط مشتریان با شرکت استفاده میشود. کانالها میتواند شخصی یا شریکی باشد که هر یک از آنها نقش مهمی در آگاهی مشتریان از خدمات و محصولات کسبوکارتان دارد. وبسایت، شبکههای اجتماعی، عمده فروشی، خرده فروشی و… از مهمترین کانالهای کسبوکار هستند که در صورت استفاده درست و بهجا میتواند نتیجه بسیار خوبی داشته باشد.
· شرکای کلیدی (Key Partners)
افراد، شرکتها و سازمانهایی هستند که میتوانید برای انجام فعالیتهای مهم در رسیدن به اهداف روی آنها حساب ویژه باز کنید. این شرکا باید بتوانند ریسک کسبوکار را کاهش دهند و با اضافه کردن منابع شما را در رسیدن به اهدافتان کمک کنند.
· منایع کلیدی (Key Resources)
منابع کلیدی بخشی از بوم کسبوکار است که در آن منابع مالی، انسانی، فیزیکی و… درج میشود. هر کسبوکاری برای تحقق اهداف نیاز به منابع کافی و مناسب دارد تا با استفاده از آن بتواند مسیر رسیدن به اهداف را طی کند. در این بخش از بوم مدل کسبوکار تمام منابع در اختیار درج میشود تا دیدگاه کاملتری برای استفاده از آن داشته باشید.
· ساختار هزینهها (Cost Structure)
هر کسبوکاری هزینههای خاص خود را دارد که در بخش ساختار هزینههای بوم مدل کسبوکار باید بنویسید. در واقع شما باید برآورد کاملی از هزینههای ساخت، ارزشگذاری، جریان درآمدی و حفظ مشتریان داشته باشید تا بر اساس آن بتوانید استراتژی کسبوکارتان را بچینید. کسبوکارهای هزینه محور تمرکزشان روی کاهش هزینهها و کسبوکارهای ارزش محور تمرکزشان روی ارائه ارزش به مشتری است.
· فعالیتهای کلیدی (Key Activities)
فعالیتهای کلیدی یکی از بخشهای مهم بوم بیزنس مدل است که در آن مشخص میشود کسبوکارتان برای رسیدن به اهداف باید چه کارهایی انجام دهد! در واقع باید فعالیتهای اساسی که میتواند منجر به موفقیت کسبوکارتان شود، در این بخش تعیین شده و مورد اجرا قرار بگیرد. فعالیتهای کلیدی به ۳ دسته تولید، رفع نیاز و شبکهسازی تقسیمبندی میشود.
· جریانهای درآمد (Revenue Streams)
جریان درآمدی منبع درآمد کسبوکارتان است که ممکن است از طریق فروش محصولات و خدمات حاصل شود یا روشهای دیگر مانند فروش سهام به مشتریان. تمام جزئیات مربوط به جریان درآمدی باید در این بخش درج شود تا کسبوکارتان را بهتر پیش ببرید.
· ارزش پیشنهادی (Value Proposition)
در بخش ارزش پیشنهادی از بوم مدل کسبوکار باید ارزش مشخصی را به مشتریان نشان دهید که البته باید نسبت به کسبوکارهای دیگر خاص و متفاوت باشد. اگر محصول جدید است، باید روی ویژگیهای جدید آن نسبت به محصولات رقیب تمرکز کنید.
· بخش مشتریان (Customer Segments)
این بخش مربوط به مشتریان کسبوکارتان است. در واقع باید ویژگیهای افراد یا شرکتهایی که قرار است محصول یا خدمات شما را تهیه کنند را بنویسید. از مهمترین ویژگیهای مشتریان میتوان به سن، جنسیت، نیازها، علایق و… اشاره کرد که با کمی تحقیق میتوانید این بخش را تکمیل کنید و حتی پرسونای مشتری بسازید.
· ارتباط و تعامل با مشتریان (Customer Relationships)
این بخش از مربوط به اطلاعات تعامل و ارتباط با مشتریان است که باید نحوه تعامل با آنها را مشخص کنید. نقشه سفر مشتری کمک بسیار زیادی به شما میکند تا مراحل مختلف تعامل با آنها را شناسایی و از آن برای رشد کسبوکارتان استفاده کنید.
مثال بوم مدل کسبوکارهای معروف
اکنون که با مفهوم و اهمیت طراحی بوم کسبوکار آشنا شدید، زمان آن رسیده است که بوم کسبوکار واقعی را ببینید تا درک بهتری از آن پیدا کنید. یک کسبوکار ایرانی را در این بخش بررسی میکنیم:
بوم مدل کسبوکار دیوار
بوم مدل کسبوکار دیوار از بخشهای زیر تشکیل شده است:
- منابع کلیدی: زیرساختهای قوی، تیم توسعهدهنده حرفهای، تیم پشتیبانی قدرتمند و دادههای کاربران برای بهینهسازی تبلیغات
- بخش مشتریان: افرادی که به دنبال خرید و فروش کالای دست دوم، معامله ملک، تبلیغ خدمات و محصولات کسبوکارهای کوچک، پیدا کردن نیروی کار برای شرکت و… هستند.
- ارزش پیشنهادی: امکان درج رایگان آگهی و ارتباط مستقیم میان طرفین معامله
- روابط با مشتری: پشتیبانی از طریق تماس، ایمیل و چت آنلاین
- جریانهای درآمدی: دریافت هزینه بابت تبلیغات ویژه، هزینه اشتراک ویژه کسبوکارها، کسب درآمد از نمایش تبلیغات در سایت و اپلیکیشن
- فعالیتهای کلیدی: بهبود عملکرد و جذب کاربران جدید، تحلیل دادهها
- شراکتهای کلیدی: همکاری با بانک و شرکتهای بزرگ، همکاری با شرکتهای تبلیغاتی، همکاری با توسعهدهندگان نرمافزار، ارتباط با سازمانهای نظارتی
- ساختار هزینهها: هزینه نگهداری زیرساخت، حقوق و دستمزد تیم، هزینههای عملیاتی
- کانالهای توزیع و ارتباط با مشتری: سایت، اپلیکیشن، شبکههای اجتماعی، تبلیغات و پشتیبانی آنلاین
بوم مدل کسبوکار دیوار را در این بخش مشاهده کردید و اکنون میتوانید بر اساس این نمونه طراحی بوم کسبوکار را انجام دهید.
سخن پایانی
بوم کسبوکار یکی از مفاهیم بسیار مهم در دنیای کسبوکار است. اگر قصد دارید ایدههایتان را به کسبوکاری تبدیل کنید، حتماً نحوه طراحی بوم کسبوکار را یاد بگیرید تا ریسک و هزینه را به حداقل برسانید و نتایج عالی برای پیشرفت کسبوکارتان داشته باشید. در این مقاله سعی کردیم به بررسی کامل بوم مدل کسبوکار (Business Model Canvas) و هر چیزی که لازم است در مورد آن بدانید پرداختیم. اگر شما هم چنین تجربهای دارید و اطلاعات خوبی در مورد بوم بیزنس مدل دارید، از طریق بخش نظرات تجربه خود با ما و سایر کاربران به اشتراک بگذارید.