انواع مدل کسب و کار
اگر قصد راهاندازی کسبوکار یا شرکتهای دانش بنیان را داشته باشید، با مفهوم مهمی به نام مدل کسبوکار روبرو میشوید. مدل کسبوکار در واقع برنامهریزی برای کارهایی است که از همان شروع کسبوکار باید انجام دهید. با کمک برنامه استراتژیک برای کسبوکار میتوانید هزینهها و درآمد تجارت خود را مشخص کنید و یک مدل مشخصی برای فروش محصولات و خدمات داشته باشید. این مفهوم اهمیت بسیار زیادی در کسبوکار و دانش بنیان دارد و لازم است شناخت کاملی از آن داشته باشید. در ادامه به بررسی این مفهوم میپردازیم و انواع مدل کسبوکار را بررسی میکنیم.
مدل کسبوکار چیست؟
مدل کسبوکار یک مفهوم جدید است که نقش مهمی در شروع کسبوکارتان دارد. مدل کسبوکار را میتوان برنامه استراتژیکی دانست که با تحقیقات کامل میتواند نحوه ارائه محصول در بازار را بررسی کرده و فروش آن را توصیف میکند. در مدل کسبوکار مسائل مختلفی مانند نحوه تبلیغات، مخاطبان هدف، جریانهای درآمدی و… در محصولات دانش بنیان مورد بررسی قرار میگیرد. بنابراین با کمک آن میتوانید چشمانداز کاملی از شروع کسبوکار تا آینده آن را داشته باشید و بسیاری از ابهامات مسیر رشد را رفع کنید.
گاهی اوقات این مفهوم با بیزینس پلن و بیزینس مدل اشتباه گرفته میشود که تفاوتهایی با هم دارد. در قدم اول یک کسبوکار باید بیزنس مدل داشته باشد و پس از شروع به سراغ بیزنس پلن برود؛ در نهایت هم بوم کسبوکار کمک زیادی به شما میکند. در ادامه به بررسی کاملتر آن میپردازیم تا با شناخت آنها ببینید که انواع مدلهای کسبوکار چقدر میتواند موثر باشد.
انواع مدلهای کسبوکار
یکی از مهمترین مسائلی که لازم است در مورد مدل کسبوکار یا بیزینس مدل بدانید، انواع آن است. مدلهای مختلف کسبوکار در شرکتها بهصورت زیر است:
· مدل C2B (Consumer To Business)
مدل C2B یکی از انواع مدلهای کسبوکار است که کمتر در میان شرکتها و سازمانها استفاده میشود. این نوع مدل در واقع تجارت معکوس است که مشتریان محصولات و خدمات خود را به کسبوکارها میفروشند. این مدل معمولاً در کسبوکارهای اینترنتی و آنلاین مورد استفاده قرار میگیرد و معمولاً برای بزرگتر شدن یک برند توسط برندهای کوچکتر استفاده میشود.
شرکتهای خدماتی و هواپیمایی از این دسته هستند که شرکتهای بزرگ از خدمات ارائه شده توسط شرکتهای کوچکتر استفاده میکنند تا فضای رقابتی ایجاد شود. معمولاً واسطههایی میان شرکتها و مصرفکنندگان وجود دارد و در برخی کسبوکارها معامله در قالب مزایده انجام میشود.
· مدل C2C (Consumer To Consumer)
مدل C2C یکی از انواع مدلهای کسبوکار است که مشتریان با مشتریان دیگر کسبوکار در ارتباط هستند. در چنین شرایطی مشتریان معمولاً در یک پلتفرم آنلاین محصولات و خدمات خود را ارائه و مشتریان دیگری هم آن را خریداری میکنند. کسبوکارهایی که مشتریان در آن محصولات دست دوم میفروشند و کاربران دیگر آن را خریداری میکنند، از این دسته هستند. در این مدل مشتریان خودشان قیمتگذاری را انجام میدهند و کسبوکارها تنها پورسانت و هزینههای مشخصی را دریافت میکنند.
سایتهای دریافت پروژه و حتی سایت دیوار این مورد از انواع مدل کسبوکار را استفاده میکند و معمولاً هم بسیار موفق هستند.
· بازاریابی B2B (Business To Business)
مدل B2B یکی از انواع مدلهای کسبوکار است که از گذشتههای بسیار دور در میان کسبوکارها وجود داشته است. در این مدل کسبوکارهایی از خدمات و محصولات کسبوکارهای دیگر استفاده میکنند. مهمترین ویژگی این مدل، این است که در تمام کسبوکارهای کوچک و بزرگ قابل استفاده است و با داشتن مدل کسبوکار یا بیزینس مدل میتوانید به موفقیت برسید. باتوجهبه این که مشتریان چنین کسبوکارهایی، کسبوکارهای دیگر هستند تعداد مشتریان کمتر است! البته درنظر داشته باشید که حجم فروش و معاملات بالاتر است و میتوانید با مذاکره قدرتمند، بازاریابی بسیار موفقی داشته باشید.
· مدل B2G (Business To Government)
مدل B2G یکی از انواع مدلهای کسبوکار است که معامله بین شرکتها و دولت انجام میشود! در واقع مشتری چنین کسبوکارهایی دولت است که سازمانها با ارائه خدمات و محصولات خود به دولت اقدام به فروش آن میکنند. معمولاً حجم معاملاتی که با دولت انجام میشود بسیار بالا است که از مهمترین آنها میتوان به شرکتهای پیمانکاری مانند شرکتهای عمرانی و راهسازی اشاره کرد. در چنین شرایطی خدمات از سمت شرکت موردنظر ارائه میشود و دولت بابت خدمات دریافت شده هزینههای سنگینی پرداخت میکند.
· مدل G2B (Government To Business)
مدل G2B یکی از انواع مدلهای کسبوکار است که فعالیت تجاری میان دولت و شرکتها انجام میشود. البته تفاوت آن با مدل قبلی این است که در این مورد، مشتری کسبوکار است و فروشنده دولت. معمولاً دولت با ارائه تسهیلات و حتی ابزارهای لازم به کسبوکارها با عقد قرارداد درآمد کسب میکند و کسبوکارها هم بهترین استفاده را از آن دارند. درآمدهای ناشی از آن میتواند منجر به پیشرفت اقتصادی و رشد کشور و سازمانهای دولتی شود و از این نظر، اهمیت بسیار بالایی دارد.
· مدل C2G (Consumer To Government)
مدل C2G از مدلهای مختلف کسبوکار در شرکتها است که همکاری تجاری بین مشتریان و دولت انجام میشود. این همکاری با هدف افزایش مشارکت مردم در امور دولتی انجام میشود که در واقع دولت از مردم خدمات دریافت میکند. گاهی اوقات این مورد درآمدزایی ندارد و هدف مسائل دیگری است! برای مثال، رایگیری یکی از آنها است که مردم نظر و انتخاب خود را به دولت ارائه میکنند و مشارکتهای مردمی نقش مهمی در مدیریت و پیشرفت کشور دارد.
· مدل G2C (Government To Consumer)
مدل G2C یکی از انواع مدلهای کسبوکار است که فعالیتهای تجاری میان دولت و مشتریان است که برخلاف مورد قبلی، دولت بهعنوان ارائهدهنده خدمات و محصولات شناخته میشود و مردم بهعنوان مشتری. معمولاً دولت از طریق دفاتر و پیشخوانها خدمات خود را به مردم ارائه میکند و مردم هم بابت خدمات دریافت شده هزینه پرداخت میکنند. در حال حاضر بسیاری از امور اداری از طریق پیشخوانها و دفاتر قضایی انجام میشود که خدمات آنها شفاف است و درآمد خوبی برای دولت خواهد داشت.
· بازاریابی B2C (Business To Consumer)
مدل B2C یکی از انواع مدلهای کسبوکار است که در آن خدمات بهصورت مستقیم توسط کسبوکارها ارائه میشود و متقاضیان هم مشتریان عادی هستند. هیچ واسطهای میان مشتریان و تجارت موردنظر وجود ندارد و میتوانند بهصورت مستقیم از آن استفاده کنند. این مدل کسبوکار از گذشتههای بسیار دور وجود داشته و بسیاری از کسبوکارها از آن استفاده کردهاند. در حال حاضر این مدل گسترش زیادی در بازار پیدا کرده است؛ تعداد معاملات آن هم بالا است و در کمترین زمان ممکن فروش انجام میشود.
· مدل B2B2C (Business To Business To Consumer)
مدل C2C آخرین مورد از انواع مدلهای کسبوکار است که آخرین مرحله آن مشتریان هستند! البته با این تفاوت که خدمات یا محصولات بهصورت مستقیم از طرف کسبوکارها دریافت نمیشود و واسطههایی وجود دارد. در این مدل، یک کسبوکار از کسبوکارهای دیگر خدمات یا محصولاتی دریافت میکند و سپس در اختیار مشتریان قرار میدهد. گاهی اوقات در این مدل واسطههای زیادی وجود دارند که هر کدام از آنها سودی از محصول یا خدمات دریافت میکنند. هوشمندسازی کسبوکار در این مورد اهمیت بسیار زیادی دارد که در صورت استفاده از این مدل، باید اطلاعات کاملی در مورد آن داشته باشید.
طراحی مدل کسبوکار چگونه است؟
یکی از مهمترین مسائلی که لازم است در مورد مدل کسبوکار یا بیزینس مدل بدانید، نحوه طراحی آن است. برای طراحی آن باید فاکتورهای زیر را درنظر داشته باشید تا بتوانید از میان انواع مدل کسبوکار بهترین مورد را انتخاب کنید.
- ارزش پیشنهادی: باید ارزش پیشنهاد محصول خود را مشخص کنید و ببینید کدام ویژگی محصول برای مشتریان جذاب است.
- بازار هدف: باید مخاطبان هدف خود و افرادی که نیاز به محصولات یا خدمات شما دارند را پیدا کنید و ببینید کدام دسته از مصرفکنندگان به محصول شما نیاز یا علاقه دارند.
- مزیت رقابتی: لازم است مزیت رقابتی و ویژگی منحصربهفرد محصول که آن را از محصولات دیگر متمایز میکند را مشخص کنید.
- ساختار هزینه: باید لیستی از هزینههای مختلف مانند هزینه ثابت و هزینه متغیر کسبوکارتان تهیه کنید و با کمک استراتژی قیمتگذاری، قیمت مناسب برای محصول را مشخص کنید.
- معیارهای کلیدی (عملکرد):
- منابع: لازم است منابع مختلف سازمان مانند بودجه، منابع انسانی، ارتباطات و… را بررسی کنید.
- مشکل و راهحل: لازم است مشکلات مشتریان را بررسی کنید و ببینید که محصولات یا خدمات شما چه نیازی از آنها را رفع میکند.
- مدل درآمدی: لازم است چهارچوب مشخصی از درآمدها را داشته باشید.
- جریانهای درآمدی: باید روشها و منابع ورودی درآمد را بررسی کنید.
- حاشیه سود: لازم است حاشیه سود که همان اختلاف درآمد و هزینههای کسبوکار است را مشخص کنید.
فاکتورهای بالا در طراحی مدلهای مختلف کسبوکار در شرکتها اهمیت زیادی دارد و لازم است همه آنها را درنظر داشته باشید.
چگونه مدل کسبوکار تهیه کنیم؟
اگر قصد تهیه انواع مدل کسبوکار را دارید، باید مراحل زیر را طی کنید:
- شناسایی مخاطبان: در قدم اول باید مخاطبان خود را شناسایی کنید؛ سپس ویژگیها و نیازهای آنها را بشناسید.
- تنظیم کردن پیشنهادات: بر اساس مخاطبان هدف پیشنهادات جذابی برای آنها طراحی کنید.
- بررسی نیازهای کسبوکار: نیازهای کسبوکارتان برای ارائه پیشنهادات در مورد محصولات و خدمات خود را بررسی و لیست کنید.
- ارتباط گرفتن با کسبوکارهای دیگر: با کسبوکارها و شرکای تجاری خود ارتباط بگیرید و در مورد پیشنهادات صحبت کنید.
- تنظیم راهکارهای درآمدی: راهکارهای درآمدی را برای ایجاد جریان مالی تنظیم کنید.
- تست کردن مدل کسبوکار: مدل طراحی شده را تست و ایرادات آن را رفع کنید.
- ارائه تجاری به بازار: محصول یا خدمات خود را به بازار ارائه کنید.
- بازاریابی و فروش: کانالهای بازاریابی خود را پیدا کنید و از آن برای فروش استفاده کنید.
نمونههای مدل کسبوکار
در این بخش مهمترین نمونههای مدل کسبوکار را بررسی میکنیم که در بازار داخل و خارج دیده میشود:
- مدل کسب و کار One-for-one: اهدای کالای خریداری شده به دیگران با هدف خیریه
- مدل حق امتیاز (Franchise): خرید حق امتیاز کسبوکارهای دیگر
- مدل کسب و کار لیزینگ (Leasing): اجاره محصولات خریداری شده از کسبوکارهای دیگر به مشتریان
- مدل جمعسپاری (Crowdsourcing): استفاده از استعداد افراد دیگر بدون استخدام آنها
- مدل اشتراکی (Subscription model): پرداخت هزینه ماهانه برای استفاده از خدمات
- مدل کسبوکار باندلینگ (Bundling model): ارائه چند محصول در کنار هم با قیمت کمتر
- مدل فریمیوم (Freemium): ارائه رایگان خدمات یا محصول برای مدت زمان محدود و سپس دریافت هزینه مربوط به آن در ماههای بعدی
- مدل تیغ یا دسته تیغ (Razor blades): ارائه لوازم جانبی محصولات بهجای فروش محصول
- مدل توزیعی (Distribution model): عرضه کالاهای تولیدشده توسط کسبوکارهای دیگر به بازار
- مدل تولیدکننده (Manufacturer model): مونتاژ کردن قطعات شرکتهای دیگر برای تولید محصولات مختلف
- مدل خردهفروش (Retailer model): خرید عمده کالا و فروش جزئی به مشتریان
- مدل کسبوکار خدمات بهجای محصول (Product to service model): استفاده از خدمات شرکتهای دیگر برای ارائه بخشی از محصول به مشتریان
هرکدام از کسبوکارها بر اساس نوع محصول یا خدمات و همچنین استراتژی کسبوکار خود میتوانند از مدلهای بالا استفاده کنند.
پیشنهاد مقاله: تفاوتهای بیزینس پلن و بیزینس مدل
سخن پایانی
اگر قصد راهاندازی کسبوکاری دارید، شناخت انواع مدل کسبوکار اهمیت بسیار زیادی دارد. در این مقاله به بررسی مدلهای مختلف کسبوکار در شرکتها پرداختیم تا با شناخت آنها بتوانید بهتر کسبوکارتان را پیش ببرید.