ستاد فرهنگسازی اقتصاد دانش بنیان
با گسترش و توسعه اقتصاد دانش بنیان در داخل کشور، همچنان شاهد آن بودیم که بسیاری از افراد و عموم جامعه، آشنایی کاملی با این اقتصاد و قدرت آن نداشتند. در واقع، عموم جامعه، این نوع اقتصاد را نوعی اقتصاد دست نیافتنی میشناختند و همین مسئله، باعث شده بود تا کمتر کسی به این سمت روی بیاورد. با روی کار آمدن ستاد فرهنگسازی اقتصاد دانش بنیان و فعالیت این ستاد، شاهد آن بودیم که شبکههای مجازی، رادیویی و تلویزیونی شروع به فعالیت و تولید محتوا در زمینه این اقتصاد کرده و در ادامه، بسیاری مطبوعات نیز صفحات اصلی خود را به این موضوع اختصاص دادند.
همین موضوع، باعث شد تا دستاوردهای دانش بنیان بیشتر به چشم آمده و مردم با این نوع اقتصاد آشنایی بیشتری به دست بیاورند. جشنواره ایران ساخت، یکی از مهمترین دستاوردهای این ستاد به شمار میآید که موفق شد ترس و نگرانی ناشی از ثبت گواهی دانش بنیان را به طور کامل در عموم جامعه از بین ببرد. بعد از این جشنواره بود که طیف وسیعی از شرکتها به سمت دانش بنیانی شدن حرکت کردند.
وظایف معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری در اقتصاد دانش بنیان
اقتصاد دانش بنیان، بهعنوان یک اقتصاد جدید در دنیا و ایران معرفی شده است که متولی آن در ایران، معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری است. این معاونت، وظایف زیر را تا چند سال پیش برعهده داشت:
۱- توسعه فناوریهای علمی و راهبردی در شرکتهای دانش بنیان
۲- توسعه شبکه سیاستگذاری و هوشمندسازی علم و فناوری در شرکت دانش بنیان
۳- مدیریت و پیگیری دیپلماسی علم و فناوری در مجامع بینالملل را برعهده داشت
۴- حمایت از نوآوریها و تجاریسازی فناوریها و اقتصاد دانش بنیان را در دستور کار خود داشت
۵- اجرایی سازی قانون حمایت و ثبت دانش بنیان یکی از مهمترین وظایف این وزارت بود.
آغاز فعالیت ستاد فرهنگسازی اقتصاد دانش بنیان
در حال حاضر ایران، از نظر تولیدات علمی، از جایگاه بسیار خوبی در ایران و منطقه برخوردار است. تا چند سال پیش، ایران رتبه ۵۰ دنیا را در زمینه تولیدات علمی در اختیار داشت که طبق آمارهای منتشر شده در مجامع بینالملل، این رتبه در حال حاضر به ۱۵ رسیده است. با وجود اینکه ایران، در نشر علم نیز از جایگاه بسیار خوبی برخوردار است، ولی سوالی که وجود دارد این است که آیا در عمومیسازی علم نیز همین جایگاه را داریم؟
در واقع، هدف از تشکیل ستاد فرهنگسازی اقتصاد دانش بنیان، این بود که فعالیتهای علمی و دانش بنیان کشور را وارد بدنه اجتماع کند. مردم ایران، شناخت کافی از اقتصاد دانش بنیان نداشتند و با مفاهیم کلیدی در این زمینه آشنا نبودند. بسیاری از مردم، شناخت کافی از ظرفیتهای قانونی و سیاستهای دانش بنیان نداشتند و برای مثال، با مفاهیمی همچون استعلام دانش بنیان، آشنا نبودند که خود همین موضوع، مانعی را برای فعالیتهای علمی توسط عموم جامعه ایجاد میکرد.
در نهایت، تمام این عوامل باعث شده بود تا اکثر افراد در ترویج اقتصاد دانش بنیان نیز با مشکل مواجه شده و این نوع اقتصاد را نوعی اقتصاد دور از دسترس بنامند. این موضوع، دو دلیل عمده دارد که اولی، هجمه زیاد رسانههای خارج از کشور روی ایران و دومی، عدم اطلاعرسانی صحیح از مراجع دولتی در زمینه پیشرفتهای علمی ایران است. ترویج این نوع اقتصاد، نیازمند یک فعالیت اغنایی بوده و یک گروه نمیتوانند بهتنهایی چنین کاری انجام دهند. به همین علت است که ستاد فرهنگسازی اقتصاد دانش بنیان فعالیت خود را آغاز کرد.
ضرورت ستاد فرهنگسازی اقتصاد دانش بنیان
اصلیترین ضرورت ستاد فرهنگسازی اقتصاد دانش بنیان مربوط به فعالیت بهتر و بهینهتر سایر ستادهایی است که در زمینه اقتصاد دانش بنیان فعالیت دارند. برای مثال، در جشنواره ایران ساخت، نوعی جریان سازی و تولید محتوا را به کمک فعالان این حوزه انجام داد که باعث شد، طیف وسیعی از مردم، با اهمیت اقتصاد دانش بنیان آشنا شوند. این جشنواره، تمام تلاش خود را به کار گرفت تا محصولات های تک و با تکنولوژی بالای ایرانی را به مردم معرفی کند.
زمانی که این ستاد فعالیت خود را آغاز کرد، تعداد بسیار معدودی از برنامههای تلویزیونی و رادیویی در زمینه اقتصاد دانش بنیان فعالیت و تولید محتوا انجام میدادند. از زمان شروع فعالیت این ستاد، شاهد آن بودیم که نهتنها رسانههای مختلف از جمله تلویزیون، رادیو و روزنامه روی این موضوع تمرکز کردند، بلکه شاهد آن بودیم که حتی در شبکههای مجازی نیز طیف وسیعی از گروهها و کانالهای مختلف، اخبار این حوزه را پوشش دادند.
چه عواملی روی موفقیت ستاد فرهنگسازی اقتصاد دانش بنیان تاثیرگذار هستند؟
ستاد فرهنگسازی اقتصاد دانش بنیان بهتنهایی نمیتواند به موفقیت دست پیدا کند و برای رسیدن به موفقیت، نیازمند این هستید که اولا ژورنالنویسهای حرفهای داشته باشد و ثانیا، رسانهها و مطبوعات ما نیز فعالیت حرفهای و ساختارمند در زمینه معرفی اقتصاد دانش بنیان داشته باشند. برای مثال، بسیاری از شرکتها با مدارک ثبت شرکت دانش بنیان آشنایی کاملی ندارند که این ستاد، تمام تلاش خود را به کار گرفته تا شفافسازیهای کاملی در این زمینه انجام دهد.
نتایج حاصل از فعالیت ستاد فرهنگسازی اقتصاد دانش بنیان
با شروع فعالیت این ستاد و گذشت زمان، شاهد آن هستیم که اقتصاد دانش بنیان شکل اساسی خود را در جامعه پیدا کرده، بسیاری از مردم با قدرت درآمدزایی این نوع اقتصاد آشنا شده و اهمیت آن در دنیای امروز را شناختهاند. در نهایت مستندسازی و تولید محتوا برای شبکههای مجازی، باعث شده تا عموم مردم، قدرت و اصالتی که اقتصاد دانش بنیان دارد را بشناسند و به این سمت روی بیاورند.
پسشنهاد مقاله: معاونت نوآوری و تجاریسازی فناوری
چالش ها و محدودیت ها
مسائل مختلفی که ستاد فرهنگسازی اقتصاد دانش بنیان با آنها روبهرو بوده، اشاره کرد. این چالشها در مسیر ترویج و معرفی این نوع اقتصاد به جامعه میتوانند متنوع و پیچیده باشند.
- عدم آگاهی عمومی:
یکی از بزرگترین چالشها، عدم آگاهی عموم مردم از مفهوم و پتانسیلهای اقتصاد دانش بنیان است. بسیاری از افراد هنوز بهطور کامل نمیدانند که اقتصاد دانش بنیان چیست و چه تاثیراتی میتواند در توسعه اقتصادی کشور داشته باشد. این آگاهی محدود میتواند مانعی برای گسترش این نوع اقتصاد باشد - مقاومت در برابر تغییرات:
در برخی مواقع، افراد و شرکتها تمایلی به پذیرش و پیگیری روندهای نوآورانه و تغییرات اقتصادی ندارند. بسیاری از شرکتها و تولیدکنندگان به دلایل مختلف از جمله هزینههای اولیه بالا، عدم اطمینان به فرآیندهای جدید و یا نبود راهنمایی دقیق، از ورود به دنیای اقتصاد دانش بنیان خودداری میکنند. این مقاومت در برابر تغییرات میتواند روند تبدیل اقتصاد سنتی به اقتصاد دانش بنیان را کند کند. - محدودیت منابع و زیرساختها:
ستاد فرهنگسازی با محدودیتهای منابع انسانی، مالی و فنی نیز مواجه است. حتی با وجود حمایتهای دولت و نهادهای مختلف، گاهی عدم دسترسی به منابع کافی برای تولید محتوا، اجرای برنامههای فرهنگی و برگزاری رویدادهای مرتبط میتواند یکی از چالشها باشد. علاوه بر این، نیاز به ایجاد زیرساختهای فناوری مناسب برای حمایت از شرکتهای دانش بنیان در سطح کشور، هنوز یک مسئله حیاتی است. - تأثیرات منفی رسانههای خارجی:
هجمه رسانههای خارجی علیه دستاوردهای علمی و فناوری ایران نیز یکی دیگر از مشکلات عمدهای است که ستاد فرهنگسازی باید با آن مقابله کند. بسیاری از رسانههای بینالمللی به صورت مداوم تلاش میکنند تا ظرفیتهای علمی و فناوری ایران را کوچک جلوه دهند و باعث ایجاد تردید در افکار عمومی شوند. این جنگ اطلاعاتی میتواند مانع از پذیرش و حمایت عمومی از پروژههای دانش بنیان در داخل کشور شود. - مشکلات قانونی و بوروکراسی:
با وجود قوانین حمایتی برای شرکتهای دانش بنیان، روندهای قانونی و بوروکراتیک پیچیده میتواند برای بسیاری از شرکتها و افراد جذاب نباشد. فرآیندهای طولانی و مستندات پیچیده برای ثبت شرکتهای دانش بنیان یا اخذ گواهیهای مرتبط، ممکن است باعث دلسردی بسیاری از فعالان اقتصادی شود. علاوه بر این، نقص در هماهنگی بین نهادهای مختلف دولتی و خصوصی در حمایت از این نوع اقتصاد میتواند به کندی فرآیندهای قانونی و ایجاد مشکلات اداری منجر شود. - چالشهای فرهنگی و اجتماعی:
در جامعهای که سالها به شیوههای اقتصادی سنتی عادت کرده است، تغییر نگرش به سمت اقتصاد دانش بنیان نیازمند تغییرات فرهنگی و اجتماعی عمیق است. این تغییرات میتواند با مقاومتهای اجتماعی و فرهنگی همراه باشد و در کوتاهمدت اثرات مثبتی را نشان ندهد. در این راستا، نیاز به اقدامات فرهنگی و آموزشی گستردهتر در سطح مدارس، دانشگاهها و رسانههای عمومی احساس میشود.
سخن پایانی
ستاد فرهنگسازی اقتصاد دانش بنیان در واقع، ستادی است که به کمک سایر ستادها و وزارت علم و فناوری آمده است. وزارت علم و فناوری، وظیفه پیشبرد اهداف دانش بنیان را در کشور برعهده دارد، ولی تا زمانی که جریان اقتصاد دانش بنیان، در کشور عمومیسازی نشود، نمیتوان انتظار موفقیت این اقتصاد در کشور را داشت. اینجاست که ستاد فرهنگسازی با تولید محتوای جذاب در شبکههای اجتماعی، برنامههای تلویزیونی، رادیویی و مطبوعات کشور، میتواند نقشی حیاتی و کلیدی در معرفی اقتصاد دانش بنیان به عموم جامعه را برعهده داشته باشد. این ستاد، در سالهای اخیر موفق شده که با برگزاری جشنوارههایی مانند ایران ساخت، طیف وسیعی از تولیدات های تک ایرانی را به ایرانیان معرفی کند.