انتقال تکنولوژی
باوجود آن که پیشرفت تکنولوژی کمک زیادی به رشد افراد و سازمانهای مختلف کرده است، اما چالشهایی هم به همراه داشته که یکی از مهمترین آنها انتقال فناوری است. انتقال فناوریهای جدید به سازمانها یکی از چالشهای مهمی است که ممکن است شما هم در شرکتهای دانش بنیان با آن روبرو شوید. بنابراین اگر یک شرکت دانش بنیان هستید، لازم است با مفهوم انتقال تکنولوژی و انواع آن آشنا شوید. در ادامه به بررسی مفهوم انتقال فناوری میپردازیم و هر چیزی که لازم است در مورد آن بدانید را بررسی میکنیم.
انتقال تکنولوژی چیست؟
انتقال فناوری به معنای انتقال بخشهای مختلف محصولات دانش بنیان مانند داده، نرمافزار، مهارت، تجارت و… از یک سازمان به سازمانی دیگر است. البته گاهی اوقات انتقال تکنولوژی برای انتقال اهدافی به اهداف دیگر هم بهکار میرود که از طریق آن، سیاستها و استراتژیهای یک سازمان هم بر اساس اهداف تعیین شده تغییر میکند. انتقال فناوری تنها مربوط به سازمانها و کسبوکارها نیست؛ بلکه در محیطهای دیگری مانند دانشگاهها، دولتها، مراکز رسمی یا غیررسمی و… هم دیده میشود.
حال ممکن است این سوال برایتان پیش بیاید که انتقال فناوری با چه اهدافی انجام میشود؟ این روش ابزاری برای کاهش سرمایهگذاری و ریسک برای دستیابی به تکنولوژی جدید مورد استفاده قرار میگیرد. در واقع گیرنده فناوری قبل از دریافت آن مطمئن میشود که قبلاً آزمایش شده و نتیجهبخش بودن آن در فرآیند توسعه تکنولوژی ثابت شده است. البته عوامل مختلفی در موفقیت آن نقش دارند اما معمولاً اگر فناوری بهدرستی انتخاب و انتقال داده شود، احتمال موفقیت آن هم بسیار زیاد است.
انواع انتقال فناوری
یکی از مسائل بسیار مهمی که لازم است در مورد انتقال فناوری بدانید، انواع آن است. انتقال تکنولوژی ۲ نوع است که عبارتند از:
انتقال افقی یا همسطح
در این روش انتقال، فناوری جدید از یک محل به محلی دیگر منتقل میشود که تغییر سطحی در آن وجود ندارد. در واقع سطح توانمندی هر دو محل یکسان است و هزینه انتقال تکنولوژی هم خیلی بالا نیست. علت نامگذاری انتقال هم سطح هم دقیقاً همین موضوع است که هیچ تفاوت سطحی میان دو محل مختلف وجود ندارد.
انتقال عمودی یا تحقیق و توسعه
در این روش انتقال که نقش مهمی در مدیریت تکنولوژی دارد، فناوری از مرحله تحقیقات به مرحله طراحی و توسعه انتقال پیدا میکند. بنابراین سطح محلهای انتقال با هم متفاوت است و همین مسئله باعث شده تا نام انتقال عمودی را به خود اختصاص دهد. هر چقدر سطح گیرنده بالاتر باشد، هزینه انتقال هم کاهش پیدا میکند و جذاب آن بسیار موثرتر است.
یکی از مهمترین سوالاتی که احتمالاً برایتان پیش میآید این است که از کدام روش انتقال در چه زمانی استفاده میشود؟ واقعیت این است که فاکتورهای مختلفی در انتخاب بهترین روش انتقال فناوری موثر هستند که چند مورد از مهمترین آنها عبارتند از:
- سیاستهای کلی طرفین
- منابع موجود برای انتقال فناوری
- استراتژی موثر توسعهدهنده فناوری برای فروش آن
- هدف، انگیزه و سود طرفین (متقاضی و ارائهدهنده فناوری)
- سطح تکنولوژی طرفیت و قابلیتهای متقاضی برای دریافت فناوری
بر اساس فاکتورهای بالا میتوانید بهترین روش انتقال فناوری را انتخاب کنید و با کمک آن فناوری را انتقال دهید.
روش انتقال تکنولوژی
یکی دیگر از مسائل مهمی که لازم است در مورد انتقال تکنولوژی بدانید، روشهای آن است. بهصورت کلی ۲ روش رسمی و غیررسمی برای آن وجود دارد که در این بخش به بررسی آنها میپردازیم.
انتقال فناوری بهصورت رسمی
انتقال فناوری بهصورت رسمی زمانی است که هر دو طرف به صورت قانونی با هم توافق کرده باشند که شامل موارد زیر است:
- عقد قرارداد بین طرفین: اولین مرحله شامل توافق بین طرفین و بستن قرارداد است. در این قرارداد همه موارد مانند انتقال دانش فنی، حق اختراع، نرمافزار، فناوری و… ذکر شده و حق امتیاز هر دو طرف به همراه محدودیتها و مسئولیتهای طرفین آمده است.
- صدور مجوزهای لازم: دومین مرحله پس از عقد قرارداد دریافت مجوزهای لازم است. هنگام گرفتن مجوز از طرف مالک، متقاضی اجازه استفاده از آن فناوری را دارد اما مالکیت آن همیشه در اختیار مالک اصلی خواهد بود.
- همکاری مشترک: در این مرحله دو شرکت یا حتی بیشتر با هم توافق میکنند که فناوری جدید را توسعه یا انتقال دهند و از آن استفاده کنند.
- خرید و انتقال فناوری: در این مرحله، متقاضی هزینههای توافق شده به شرکت مخترع و توسعهدهنده فناوری را پرداخت میکند و انتقال فناوری انجام میشود.
انتقال فناوری بهصورت غیر رسمی
انتقال فناوری به روش غیر رسمی یکی از روشهایی است که در آن بدون هیچگونه قرارداد رسمی، دانش و مهارت بین سازمانهای مختلف انتقال پیدا میکند. البته گاهی اوقات سطح آن بالاتر میرود که انتقال تکنولوژی بین کشورها انجام میشود. از مهمترین مزایای این روش میتوان به هزینه پایین، سرعت بالا، دسترسی راحت و انعطافپذیری آن اشاره کرد. البته معایبی هم دارد که از مهمترین آنها میتوان به عدم حفاظت از مالکیت تکنولوژی، وابستگی افراد، عدم وجود مستندات و… اشاره کرد. در انتقال فناوری بهصورت غیر رسمی از روشهای زیر استفاده میشود:
- استفاده از شبکههای شخصی یا تخصصی: برای ارتباط گرفتن با افراد و سازمانها از شبکههای شخصی و تخصصی استفاده میشود که بر اساس آن فرآیند لازم برای انتقال تکنولوژی طی خواهد شد.
- مشاهده، یادگیری و تقلید: مشاهده و تقلید منجر به یادگیری میشود که یکی از روشهای انتقال تکنولوژی بین افراد و سازمانها است.
- جابهجایی نیروی کار: گاهی اوقات شرکتها با انتقال نیروی کار از یک سازمان دیگر به سازمان خود، از دانش و مهارت آن سازمان که توسط آن فرد مورد استفاده قرار گرفته، استفاده میکنند.
- رسانهها: یکی از روشهای انتقال تکنولوژی از طریق رسانهها است که افراد از طریق آن دانش و مهارت جدیدی را برای استفاده در سازان خود یاد میگیرند.
- همکاریها: در پروژههای مختلف امکان همکاری سازمانها با هم وجود دارد که در نهایت میتواند منجر به انتقال تکنولوژی شود.
- نمایشگاهها: سازمانها و شرکتها از طریق نمایشگاههای صنعتی هم اقدام به نمایش و آموزش فناوریهای جدید میکنند و همین تبادل اطلاعات نوعی انتقال تکنولوژی است.
- مهاجرت: مهاجرت به کشورهای دیگر و فعالیت در حوزههای مختلف صنعتی یکی از روشهای انتقال تکنولوژی است که افراد میتوانند دانش و مهارتهای آن کشور را یاد بگیرند.
انتقال تکنولوژی در دنیا
در کشورهای توسعه یافته و پیشرفته دنیا، انتقال تکنولوژی یکی از مسائل بسیار مهمی است که از آن برای رسیدن به اهداف و منافع تجاری استفاده میشود. همچنین در کشورهای در حال توسعه هم انتقال تکنولوژی برای رسیدن به تکنولوژیهای پیشرفته دنیا است که تا تحولی در صنعت و تولید خود ایجاد کنند. البته انتقال تنها شامل تکنولوژی نیست بلکه ابعاد دیگری مانند آموزش، نظام مالی، فروش و… را هم شامل میشود. البته مسئله انتقال فناوری در کشورهای مختلف هم گاهی با چالش روبرو است؛ از مهمترین این چالشها میتوان به قراردادها اشاره کرد که گاهی انتقال گیرنده نمیتواند خواستههای انتقالدهنده تکنولوژی را بپذیرد. البته گاهی اوقات هم شرایط انتقالگیرنده با شرایط انتقالدهنده متفاوت است که نیاز به مذاکره برای به نتیجه رسیدن دارد.
ایران بهعنوان یکی از کشورهای در حال توسعه، تمرکز زیادی روی انتقال فناوری در سالهای گذشته داشته است. گاهی اوقات فرآیندهای انتقال فناوری باتوجهبه شرایط موجود ناقص انجام میشود. البته گاهی اوقات هم علت آن شرایط نیست، بلکه عدم شناخت درست و دقیق متقاضیان است. همچنین شناخت نیاز واقعی خود هم نقش مهمی در انتخاب تکنولوژی موردنظر دارد تا انتقال آن بتواند به رشد و توسعه کمک کند. تمام این موارد در کنار هم باعث شده تا گاهی انتخاب تکنولوژی بهدرستی انجام نشود و نتواند در توسعه کشور و سازمانها موثر باشد.
سخن پایانی
انتقال فناوری یکی از مفاهیم بسیار مهم برای انتقال مهارت، دانش، تکنولوژی و… است که اهمیت بسیار زیادی در ابعاد فردی، سازمانی و ملی دارد. با کمک آن سازمانها و کشورها میتوانند تکنولوژی سازمانها و کشورهای دیگر را انتقال دهند و از آن در جهت پیشرفت و توسعه تولید و خدمات استفاده کنند. در این مقاله به بررسی کامل انتقال تکنولوژی پرداختیم و هر چیزی که لازم است در مورد آن بدانید را بررسی کردیم.