اخذ گواهی دانش بنیان

گواهی دانش‌بنیان (یا تاییدیه دانش‌بنیان)، مجوزی رسمی است که توسط کارگروه ارزیابی و تشخیص صلاحیت شرکت‌ها و موسسات دانش‌بنیان (زیر نظر معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری) به شرکت‌هایی اعطا می‌شود که در زمینه تحقیق و توسعه (R&D)، نوآوری و تجاری‌سازی محصولات یا خدمات با فناوری بالا فعالیت می‌کنند. این گواهی نشان‌دهنده این است که شرکت دانش بنیان مورد نظر از دانش فنی و توانایی‌های لازم برای تولید محصولات و خدمات با ارزش افزوده بالا برخوردار است و می‌تواند در توسعه اقتصاد دانش‌بنیان کشور نقش موثری ایفا کند. اخذ گواهی دانش بنیان برای شرکت‌ها می‌تواند حمایت‌های دولتی، ارائه تسهیلات مالی کم‌بهره از صندوق نوآوری و شکوفایی، معافیت از پرداخت مالیات و عوارض گمرکی، اعتبار مالیاتی تحقیق و توسعه، اولویت حضور در مناقصات دولتی و تخصیص امکانات را به همراه داشته باشد. از جمله حوزه‌های منتخب فناوری برای دریافت این مجوز می‌توان به فناوری اطلاعات و نرم‌افزار، برق و سخت‌افزار، تجهیزات پزشکی و آزمایشگاهی، داروهای پیشرفته، زیست‌فناوری، محیط زیست، مواد پیشرفته و ماشین‌آلات و تجهیزات صنعتی اشاره کرد.

جدول مدارک لازم برای اخذ گواهی دانش بنیان

برای ثبت درخواست و ارزیابی در سامانه، آماده‌سازی و بارگذاری مدارک زیر الزامی است:

پیش‌نیازها و شرایط اولیه‌ای که برای دریافت گواهینامه دانش بنیان نیاز است، عبارتند از:

1. داشتن یک شخصیت حقوقی و شرکت ثبت‌شده (اعم از سهامی خاص، با مسئولیت محدود، سهامی عام، تعاونی یا موسسه غیرتجاری؛ توجه داشته باشید که به اشخاص حقیقی گواهی دانش‌بنیان تعلق نمی‌گیرد).
2. داشتن حداقل یک محصول یا خدمت فناورانه با شرایط زیر:
   • محصول حداقل در مقیاس نمونه آزمایشگاهی (MVP) ساخته شده و قابل تست باشد (صرفاً در حد ایده یا مقاله نباشد).
   • محصول دارای پیچیدگی فنی و سطح تکنولوژی بالایی باشد.
   • طراحی و توسعه محصول توسط تیم فنی خود شرکت انجام شده باشد.
3. داشتن تیم فنی و نیروی انسانی متخصص مرتبط با حوزه فناوری محصول.
4. ترجیحاً داشتن فروش از محصول (البته برای شرکت‌های «نوپا»، نداشتن فروش تجاری مانع دریافت تاییدیه نیست و داشتن نمونه آزمایشگاهی کفایت می‌کند).
5. مستندات فنی، درخت محصول (BOM) و مجوزهای لازم مرتبط با محصول.

آشنایی با مفهوم شرکت دانش بنیان

به طور کلی به شرکت یا موسسه‌ای خصوصی یا تعاونی که به منظور هم‌افزایی علم و ثروت، توسعه اقتصاد دانش‌محور و تجاری‌سازی نتایج تحقیق و توسعه فعالیت می‌کند و از لحاظ فنی، مالی و سیستمی پارامترهای مورد نظر آیین‌نامه ارزیابی شرکت های دانش بنیان را دارا باشد، دانش بنیان گفته می‌شود. ایجاد و ثبت شرکت دانش بنیان و اخذ این گواهی، امتیازات و مزایای رقابتی بسیاری در بازار برای شرکت‌ها در پی خواهد داشت.

شرایط تخصصی محصول دانش بنیان

اصلی‌ترین ویژگی و شرطی که برای ثبت شرکت‌های دانش بنیان و اخذ مجوزهای لازم در این زمینه وجود دارد، داشتن شرط «سطح فناوری بالا» و «طراحی مبتنی بر تحقیق و توسعه» است. چنین شرکتی حتماً باید دارای یک تیم تحقیق و توسعه یا R&D خبره باشد. این تیم معمولاً متشکل از افراد متخصص و باتجربه در حوزه کاری شرکت، فارغ‌التحصیلان و دانشجویان مقاطع تحصیلات تکمیلی (کارشناسی ارشد و دکتری) و یا اعضای هیئت علمی دانشگاه‌ها خواهد بود. علاوه بر این، محصول یا خدمات تولیدشده توسط این شرکت، باید ارزش افزوده و مزیت فنی مشخصی نسبت به نمونه‌های عادی بازار ایجاد کرده باشد.

از طرف دیگر، شرکت‌ها برای دریافت مجوز دانش بنیان، حتماً باید بر دانش فنی طراحی و تولید محصول یا خدمات مسلط باشند. به این منظور، مطابق با آیین‌نامه ارزیابی، شرکت‌ها حداقل باید یک نمونه آزمایشگاهی فعال از محصول یا خدمات را تولید کرده و در هنگام بازدید کارگزار در اختیار داشته باشند. در واقع شرکت‌هایی که قصد دانش بنیان شدن دارند، باید به کارگزار ارزیاب ثابت کنند که محصول مدنظر صرفاً از منبع دیگری کپی‌برداری یا به صورت ساده مونتاژکاری نشده است. برای احراز معیار طراحی مبتنی بر تحقیق و توسعه، حداقل یکی از سه شرط زیر باید برقرار باشد:

1. تحقیق و توسعه مستقل: فرایند طراحی، فرمولاسیون و تحقیق و توسعه محصول مستقیماً توسط تیم R&D خود شرکت انجام شده باشد.
2. مهندسی معکوس عمیق: محصول یا خدمات مدنظر توسط تیم تحقیق و توسعه، مهندسی معکوس شده و این تیم به دانش فنی زیرساختی و پارامترهای طراحی محصولی که مهندسی معکوس شده است، کاملاً مسلط باشد.
3. انتقال فناوری همراه با ارتقا: برای تولید محصول انتقال فناوری صورت گرفته باشد، اما تیم فنی شرکت در این انتقال فناوری، تغییرات عمده، بومی‌سازی یا بهینه‌سازی‌های اساسی ایجاد کرده باشد.

شرایط تخصصی صنایع مختلف

شرایطی که برای تولید محصول یا خدمات مدنظر گفته شد، معیارهای عمومی آیین‌نامه است و هر صنعتی دارای شاخص‌های فنی مخصوص به خود برای ارزیابی شرکت‌های دانش بنیان و محصولات آن‌هاست. برای مثال، اگر شرکتی در زمینه داروسازی یا تجهیزات پزشکی فعالیت داشته و محصولی را تولید کرده است، تست‌های بالینی و اولیه محصول، آنالیزها و مجوزهای وزارت بهداشت (کد IRC) حتماً باید اخذ و انجام شده و نتایج آن در اختیار کارگروه ارزیابی محصول قرار گیرد. از طرف دیگر، در حوزه تولید مواد پیشرفته و محصولات پلیمری، شرکت‌ها حتماً باید محصولات خود را حداقل در مقیاس نیمه‌صنعتی (پایلوت) تولید کرده باشند و مستندات آزمایشگاهی خود را هم داشته باشند تا بتوانند مجوزهای دانش بنیان را دریافت کنند. برای این‌که بتوانید اطلاعات دقیق‌تری درباره شرایط ارزیابی تخصصی صنعت خود به دست بیاورید، کافی است با کارشناسان شبکه دانش بنیان ایران در ارتباط باشید.

انواع شرکت‌های دانش بنیان (دسته‌بندی جدید آیین‌نامه)

شرکت‌های متقاضی، بعد از ارزیابی و اخذ مجوزهای دانش بنیان، بر اساس میزان بلوغ مالی، سهم فروش دانش‌بنیان و تعداد نیروی انسانی به سه دسته «نوپا»، «فناور» و «نوآور» تقسیم‌بندی می‌شوند که در ادامه با شرایط هر یک آشنا خواهیم شد:

• ۱- شرکت‌های دانش بنیان نوپا: این شرکت‌ها، مجموعه‌هایی هستند که هنوز به بلوغ کامل کسب‌وکاری و فروش انبوه نرسیده‌اند، ولی محصولات یا خدمات آن‌ها حداقل در حد نمونه آزمایشگاهی (دارای عملکرد) تولید شده و فرآیندهای تحقیق و طراحی را با موفقیت طی کرده‌اند. این شرکت‌ها نیروی انسانی تخصصی داشته و درآمد عملیاتی سالانه آن‌ها در آخرین اظهارنامه مالیاتی کمتر از ۵ میلیارد تومان است.
• ۲- شرکت‌های دانش بنیان نوآور: این شرکت‌ها به بلوغ کسب‌وکاری رسیده و فرآیند تولید تجاری و فروش را نیز طی کرده‌اند. آن‌ها دارای درآمد عملیاتی سالانه بیش از ۵ میلیارد تومان بوده و برنامه رشد منظمی در اختیار دارند، اما سهم فروش آن‌ها از محصولات یا خدمات دانش بنیان، نسبت به کل درآمد عملیاتی شرکت، کمتر از ۵۰ درصد است (یا فعالیت آن‌ها ماهیت توسعه فناوری در کنار سایر خطوط تولیدی دارد).
• ۳- شرکت‌های دانش بنیان فناور: شرکت‌های فناور، بالغ‌ترین سطح شرکت‌های دانش بنیان هستند که دارای فرآیند تولید تجاری تثبیت‌شده بوده و درآمد عملیاتی آن‌ها نیز بیش از ۵ میلیارد تومان است. این شرکت‌ها حداقل باید دارای ۱۰ نیروی کار بیمه شده تمام‌وقت باشند و سهم فروش کالاها یا خدمات دانش‌بنیان آن‌ها نسبت به کل درآمد شرکت، بیش از ۵۰ درصد باشد. در واقع هسته اصلی کسب‌وکار و درآمد این شرکت‌ها مستقیماً از طریق محصولات دانش بنیان است.

اخذ گواهی دانش بنیان، چه مزایایی برای شرکت‌ها دارد؟

اخذ گواهی دانش بنیان می‌تواند حمایت‌ها و مزایای متنوعی که در جدول زیر آورده‌ایم را برای شرکت‌ها به همراه داشته باشد:

همچنین از دیگر مزایای کلیدی اخذ گواهی دانش‌بنیان می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• اعتبار و برندینگ: داشتن گواهی دانش‌بنیان، اعتبار فنی و برندینگ شرکت را نزد کارفرمایان دولتی و خصوصی افزایش داده و به آن کمک می‌کند تا در بازار رقابتی بهتر عمل کند.
• تسهیل در جذب سرمایه‌گذار: شرکت‌های دانش‌بنیان به دلیل پتانسیل رشد بالا، دارایی‌های نامشهود ارزشمند و حمایت‌های دولتی، جذابیت بسیار بیشتری برای صندوق‌های جسورانه و سرمایه‌گذاران دارند.

مراحل اخذ مجوز دانش بنیان

برای ثبت دانش بنیان و اخذ مجوزهای آن باید مراحل زیر را به ترتیب طی کنید:

1. ثبت‌نام در سامانه: مراجعه به سامانه ارزیابی شرکت‌های دانش‌بنیان به نشانی daneshbonyan.isti.ir (درگاه کارتابل reg.daneshbonyan.ir) و ایجاد حساب کاربری با شناسه ملی شرکت.
2. تکمیل اطلاعات شرکت: وارد کردن اطلاعات پایه شامل مشخصات ثبتی، اعضای هیئت‌مدیره، سهامداران، معرفی کالاها یا خدمات پیشنهادی و سوابق فعالیت در سامانه.
3. بارگذاری مدارک موردنیاز: آپلود مستنداتی مانند رزومه شرکت، مجوزها، اظهارنامه مالیاتی، لیست بیمه تامین اجتماعی و مستندات فنی و طراحی محصولات.
4. بررسی اولیه (غربالگری): بررسی شکلی مدارک توسط دبیرخانه معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری برای اطمینان از کامل بودن مستندات و انطباق اولیه با حوزه‌های فناوری.
5. ارجاع به کارگزار ارزیابی: در صورت پذیرش اولیه، پرونده به یکی از شرکت‌های کارگزار تخصصی ارزیابی (متناسب با حوزه فناوری محصول) ارجاع داده می‌شود.
6. ارزیابی میدانی و مستندی: کارشناسان کارگزار با شرکت تماس می‌گیرند، مدارک فنی را بررسی می‌کنند و جلسه بازدید حضوری (یا آنلاین) از محل شرکت، خط تولید یا آزمایشگاه برگزار می‌کنند تا تسلط تیم فنی بر دانش طراحی محصول سنجیده شود.
7. ارسال گزارش ارزیاب: گزارش تحلیلی کارگزار شامل ارزیابی معیارهای سطح فناوری، تحقیق و توسعه و شاخص‌های مالی به دبیرخانه معاونت علمی ارسال می‌شود.
8. بررسی نهایی توسط کارگروه ارزیابی: کارگروه تشخیص صلاحیت شرکت‌های دانش‌بنیان، گزارش کارگزار را بررسی کرده و درباره تایید یا رد دانش‌بنیان بودن شرکت و تعیین نوع آن (نوپا، فناور یا نوآور) تصمیم‌گیری می‌کند.
9. صدور گواهی دانش‌بنیان: در صورت تأیید نهایی، گواهی دانش‌بنیان صادر شده، نام شرکت در فهرست عمومی pub.daneshbonyan.ir درج می‌گردد و شرکت می‌تواند از حمایت‌ها و مزایای مربوطه استفاده کند.

در مرحله تأیید نهایی به نقل از سایت معاونت علمی (isti):

“در نهایت، اگر محصول دارای ویژگی‌های ضروری تشخیص داده شود، معاونت علمی درخواست شرکت را تأیید کرده و شرکت متقاضی به عنوان دانش بنیان شناخته می‌شود.”

آماده‌سازی مدارک

مهم‌ترین مدارکی که برای اخذ گواهینامه دانش بنیان وجود دارد، مدارک مرتبط با توسعه فنی، طراحی مهندسی و تست‌های آزمایشگاهی محصولات یا خدمات می‌باشد. تدوین اصولی این مدارک دارای جزئیات فنی مهمی است که تیم مشاوره ما در این زمینه خبره بوده و می‌تواند جهت مستندسازی استاندارد و دریافت گواهینامه دانش بنیان برای شرکت شما اقدام نماید. علاوه بر مستندات اصلی جدول بالا، مدارک مکمل دیگری مانند:

• تصویر کارت ملی و شناسنامه مدیرعامل و اعضای هیئت‌مدیره
• سوارخ تحصیلی و رزومه کاری اعضای کلیدی تیم فنی
• طرح کسب‌وکار (Business Plan) و کاتالوگ فنی محصولات
• مدارک مالکیت فکری و فنی (مانند گواهی ثبت اختراع، طرح صنعتی، تاییدیه‌های آزمایشگاهی، نمونه اولیه محصول و…)

نیز در جریان ارزیابی کارگزار مورد استفاده قرار می‌گیرند (لازم به ذکر است فرآیند ارزیابی اولیه در سامانه معاونت علمی رایگان است).

شرایط عمومی برای اخذ گواهی دانش‌بنیان

• داشتن حداقل یک محصول یا خدمت فناورانه منطبق با فهرست کالاها و خدمات دانش‌بنیان
• داشتن نیروی انسانی متخصص، مجرب و بیمه شده در شرکت
• داشتن زیرساخت‌ها و تجهیزات مناسب برای تحقیق و توسعه و تولید (یا قراردادهای برون‌سپاری معتبر برای بخش‌های غیرکلیدی)
• داشتن برنامه مشخص توسعه محصول یا خدمت
• داشتن بازار هدف مشخص و قابلیت تجاری‌سازی

نکات مهم برای اخذ مجوز دانش بنیان

• فرآیند اخذ گواهی دانش‌بنیان از زمان ثبت درخواست تا صدور رای کارگروه، بسته به آمادگی مدارک شرکت معمولاً بین ۱ تا ۳ ماه زمان می‌برد.
• بهتر است قبل از ثبت نهایی درخواست در سامانه، با کارشناسان باتجربه مشورت کنید تا از رد شدن پرونده و ایجاد وقفه زمانی جلوگیری شود.
• داشتن مستندات تحقیق و توسعه (R&D) قوی و آمادگی تیم فنی در جلسه مصاحبه با کارگزار، شانس موفقیت را به شدت افزایش می‌دهد.
• شرکت‌های دانش‌بنیان برای تمدید گواهی خود در سال‌های بعد، باید به طور مداوم به نوآوری، ارتقای محصولات و رشد فروش خود ادامه دهند.

سخن پایانی و نکات تکمیلی اخذ گواهی دانش بنیان

مهم‌ترین عامل برای دریافت گواهینامه دانش بنیان، محصول یا خدماتی است که توسط شرکت ارائه می‌شود. هر شرکت می‌تواند یک یا چند محصول را برای ارزیابی معرفی نماید، ولی این محصولات باید حائز پارامترهای فنی ارائه‌شده در بالا باشند. علاوه بر این، شاخص‌های مالی، میزان فروش (در شرکت‌های فناور و نوآور) و ترکیب نیروی انسانی نیز برای تعیین نوع گواهینامه دانش بنیان حائز اهمیت است.

تعداد شرکت‌هایی که از سال ۱۳۹۲ تاکنون برای دریافت گواهینامه دانش بنیان ثبت‌نام کرده‌اند، بیش از ۱۱۰٬۰۰۰ (صد و ده هزار) تقاضا بوده و در حال حاضر حدود ۱۰٬۰۰۰ (ده هزار) شرکت موفق به دریافت و حفظ تاییدیه دانش بنیان شده‌اند؛ یعنی به طور میانگین کمتر از ۱۰٪ آمار قبولی در ثبت‌نام‌های بدون مشاوره وجود دارد. این در حالی است که آمار قبولی شرکت‌هایی که با همراهی تیم مشاوره دانش بنیان ما ثبت‌نام و مستندسازی شده‌اند، بالای ۹۵٪ بوده است. ما از سال ۱۳۹۶ تاکنون برای بیش از ۴۰۰ شرکت در حوزه‌های فناوری مختلف تاییدیه دانش بنیان دریافت کرده‌ایم. تیم فنی مشاوره شبکه دانش بنیان ایران به شما کمک می‌کند تا بتوانید گواهی‌های موردنیاز برای دانش‌بنیان شدن را با کمترین چالش و در کوتاه‌ترین زمان ممکن دریافت کنید.

سوالات متداول درباره اخذ گواهی دانش بنیان

۱. آیا با داشتن ایده یا ثبت اختراع بدون ساخت محصول می‌توان گواهی دانش بنیان گرفت؟

خیر؛ صرف داشتن ایده، مقاله علمی یا حتی گواهی ثبت اختراع برای اخذ مجوز دانش‌بنیان کافی نیست. محصول یا خدمت شما باید حداقل به مرحله «نمونه آزمایشگاهی ساخته شده (MVP)» رسیده باشد و عملکرد فنی آن قابل تست و راستی‌آزمایی توسط کارگزار ارزیاب باشد.

۲. هزینه اخذ گواهی دانش بنیان در سامانه معاونت علمی چقدر است؟

ثبت‌نام و ارزیابی اولیه پرونده شرکت‌ها در سامانه معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری (daneshbonyan.isti.ir) کاملاً رایگان است و هزینه کارگزار ارزیاب توسط معاونت علمی پرداخت می‌شود.

۳. مدت زمان اعتبار گواهی دانش بنیان چقدر است؟

مدت اعتبار تاییدیه شرکت‌های دانش‌بنیان معمولاً ۲ سال (برای شرکت‌های نوپا با قابلیت تمدید مشروط و برای شرکت‌های فناور و نوآور منوط به حفظ شرایط در ارزیابی‌های دوره‌ای) است و پس از آن شرکت باید درخواست تمدید و ارزیابی مجدد ثبت کند.

۴. تفاوت اصلی شرکت دانش بنیان نوپا، فناور و نوآور در چیست؟

شرکت «نوپا» درآمد عملیاتی کمتر از ۵ میلیارد تومان دارد و با نمونه آزمایشگاهی نیز تایید می‌شود. شرکت‌های «فناور» و «نوآور» هر دو درآمد عملیاتی بالای ۵ میلیارد تومان و محصول تجاری دارند؛ با این تفاوت که در شرکت فناور بیش از ۵۰ درصد درآمد از فروش محصول دانش‌بنیان است و حداقل ۱۰ نیروی بیمه شده دارد، اما در شرکت نوآور سهم فروش دانش‌بنیان کمتر از ۵۰ درصد کل درآمد شرکت است.